Short Stories

2._Abdulhamid_Doneminde_Modern_Osmanli_E.pdf

Description
2._Abdulhamid_Doneminde_Modern_Osmanli_E.pdf
Categories
Published
of 11
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Related Documents
Share
Transcript
  173 * Doktora Öğrenc󰁩s󰁩, İstanbul Ün󰁩vers󰁩tes󰁩, Edeb󰁩yat Fakültes󰁩, Tar󰁩h Bölümü. İlet󰁩ş󰁩m: meryemkarabekmez@gma󰁩l.com. Türk󰁩ye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Süleyman󰁩ye/ İstanbul. G󰁩r󰁩ş Theodore Zeld󰁩n19. Yüzyılı “Age of Educat󰁩on”; Eğ󰁩t󰁩m Yüzyılı  olarak adlandırır (1977, s. 139-141). Ulus devlet olma anlayışının yaptırımlarından b󰁩r󰁩 de devlet󰁩n halkı kend󰁩ne sadık b󰁩reyler olarak yet󰁩şt󰁩rmes󰁩 amacıyla kend󰁩 eğ󰁩t󰁩m kurumlarını açması ve müfredatını oluş-turmasıdır. Eğ󰁩t󰁩m󰁩n merkezîleşmes󰁩 ve bürokrat󰁩kleşmes󰁩, ulus devlet oluşumunun başlıca unsuru olmasının yanı sıra b󰁩r nev󰁩 toplumsal d󰁩s󰁩pl󰁩n󰁩 sağlama aracı olmuştur. Bu yazıda Osmanlı’da eğ󰁩t󰁩m󰁩n kurumsallaşma sürec󰁩 z󰁩kred󰁩ld󰁩kten sonra, maâr󰁩f mecl󰁩sle-r󰁩n󰁩n kurulma serüven󰁩, bu serüvende devlet󰁩n maâr󰁩f󰁩 yaygınlaştırmasındak󰁩 mot󰁩vasyonu anlatılacak ve bu mecl󰁩sler󰁩n neden 󰁩lk önce Doğu Anadolu v󰁩layetler󰁩ne kurulduğu sorusu cevaplandırılacaktır. Ardından bu mecl󰁩sler󰁩n teşk󰁩lat yapısından kısaca bahsed󰁩lecekt󰁩r. 2. Abdülhamid Döneminde Modern Osmanlı Eğitiminin Oluşumu Meryem Karabekmez* 2. Abdülhamid Döneminde Modern Osmanlı Eğitiminin Oluşumu Öz:  Geç Osmanlı İmparatorluğu dönem󰁩nde, eğ󰁩t󰁩m kurumları sadık ve 󰁩taatkâr b󰁩r tebaa yet󰁩şt󰁩rmek 󰁩ç󰁩n b󰁩r araç olarak kullanıldı. İmparatorluk dâh󰁩l󰁩nde öğrenc󰁩lere madd󰁩 ve manev󰁩 kolaylıklar sağlayan m󰁩syonerler󰁩n ve gayr󰁩müsl󰁩mler󰁩n kurdukları okulların sayıları g󰁩tt󰁩kçe artmaktaydı. Islahat Fermanı, 1877-78 yıllarında Osmanlı- Rusya arasındak󰁩 savaş sonucunda 󰁩mzalanan Yeş󰁩lköy Antlaşması ve 1878 Berl󰁩n Antlaşması, Osmanlı’dak󰁩 gayr󰁩-müsl󰁩mler󰁩n haklarını gen󰁩şletm󰁩ş ve özell󰁩kle Doğu Anadolu’da Ermen󰁩ler󰁩n korunmasını garant󰁩 altına almıştır. Bu ves󰁩lelerle yabancı güçler ve gayr󰁩müsl󰁩m tebaa 󰁩mparatorluk bünyes󰁩nde kend󰁩 eğ󰁩t󰁩m kurumlarını açarak öğrenc󰁩ler yet󰁩şt󰁩rm󰁩şlerd󰁩r. Bu durum Osmanlı 󰁩ç󰁩n b󰁩r tehd󰁩t oluşturmuştur. Bu çalışmada bu tehd󰁩d󰁩 oluşturan unsurlar ve Osmanlı Devlet󰁩’n󰁩n buna karşı aldığı tavırdan bahsed󰁩lecekt󰁩r. İmparatorluk, v󰁩layetlerde maâr󰁩f mec-l󰁩sler󰁩 kurarak ve bu mecl󰁩slere de b󰁩rer maâr󰁩f müdürü atayarak kend󰁩 eğ󰁩t󰁩m s󰁩stem󰁩n󰁩 yaygınlaştırmaya çalıştı. İlk maâr󰁩f teşk󰁩latlanması Doğu Anadolu 󰁩ller󰁩nde yapılmıştır. Bunun sebepler󰁩 z󰁩kred󰁩lecekt󰁩r. Ayrıca teşk󰁩lat yapısı hâlâ tam olarak b󰁩l󰁩nemeyen maâr󰁩f mecl󰁩sler󰁩n󰁩n kurumsal yapısından kısa da olsa bahsed󰁩lecekt󰁩r. Çalışmada, Osmanlı’da eğ󰁩t󰁩m󰁩n modernleşmes󰁩n󰁩 ele alan 󰁩k󰁩nc󰁩l kaynakların yanı sıra Başbakanlık Osmanlı Arş󰁩v󰁩nde bulu-nan belgeler, maâr󰁩f n󰁩zamnameler󰁩 ve bazı öneml󰁩 maâr󰁩f nezâret󰁩 kararnameler󰁩nden yararlanılmıştır. Sonuç olarak, Osmanlı Devlet󰁩’n󰁩 eğ󰁩t󰁩m reformuna 󰁩ten başlıca etmenlerden b󰁩r󰁩n󰁩n bünyes󰁩ndek󰁩 yabancı okulların ço-ğalması olduğu söyleneb󰁩l󰁩r. Tüm bunlar Osmanlı’nın 19. ve 20. yüzyıllarda yaşadığı dönüşümü anlamak açısından b󰁩rer parametre olarak değerlend󰁩r󰁩leb󰁩l󰁩r. Anahtar kel󰁩meler: Maâr󰁩f Mecl󰁩s󰁩, Gayr󰁩müsl󰁩m ve Yabancı Okullar, Maâr󰁩f-󰁩 Umum󰁩ye N󰁩zamnames󰁩, Mâar󰁩f Müdürü, Eğ󰁩t󰁩m S󰁩stem󰁩.  IV. Türkiye Lisansüstü Çalışmaları Kongresi - Bildiriler Kitabı III174 Osmanlı’da Eğ󰁩t󰁩m󰁩 Merkezîleşt󰁩rme Çabası 18. yüzyıla kadar Osmanlı’da eğ󰁩t󰁩m genelde medreselerde ve mahalle mektepler󰁩nde ger-çekleşm󰁩şt󰁩r. Savaşlarda yaşanan yen󰁩lg󰁩ler sonucunda Osmanlı Devlet󰁩, askerî alanda yen󰁩 teknoloj󰁩le-re adapte olmayı ve bunların b󰁩l󰁩msel yönden 󰁩ncelenmes󰁩n󰁩 önceleyerek, 1773’te Dersa-adet’tek󰁩 󰁩lk modern eğ󰁩t󰁩m kurumu olan Mühend󰁩shâne-󰁩 Bahrî-󰁩 Humâyûn’u kurmuştur. Bu durumu 󰁩lerleyen yıllarda Tıbbhâne-󰁩 Âm󰁩re ve Mekteb-󰁩 Ulûm-󰁩 Harb󰁩ye g󰁩b󰁩 çeş󰁩tl󰁩 ku-rumların açılması tak󰁩p etm󰁩şt󰁩r. 1838’de Mekteb-󰁩 Maâr󰁩f-󰁩 Adl󰁩yye ve Mekteb-󰁩 Ulûm-󰁩 Ede-b󰁩yye olarak b󰁩l󰁩nen ve memur yet󰁩şt󰁩rmek amacıyla kurulan bu kurumları denetlemek 󰁩ç󰁩n Mekât󰁩b-󰁩 Rüşd󰁩yye Nezâret󰁩 kurulmuştur. Bu okullarda Türkçe met󰁩nler okutulmaktadır. Mekteb-󰁩 Maâr󰁩f-󰁩 Adl󰁩yye’n󰁩n programında 󰁩se öğrenc󰁩ler󰁩n Arapça, Fransızca, Geometr󰁩, Ta-r󰁩h ve Coğrafya dersler󰁩n󰁩 görmeler󰁩 planlanmıştır (Somel, 2010, s. 42-57). Bunun yanı sıra pad󰁩şah Abdülmec󰁩d dönem󰁩nde eğ󰁩t󰁩m meseleler󰁩 hakkında f󰁩k󰁩rler󰁩n konuşulduğu Mecl󰁩s-󰁩 Muvakkat oluşturulmuştur. Bu mecl󰁩s󰁩n öner󰁩ler󰁩 ves󰁩les󰁩yle 1846’da üyeler󰁩n󰁩n çoğu ordu veya bürokras󰁩 mensubu olan Mecl󰁩s-󰁩 Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye 󰁩hdas ed󰁩lm󰁩şt󰁩r. Bu mecl󰁩s maâr󰁩f 󰁩dares󰁩n󰁩n modernleşmes󰁩 açısından öneml󰁩 b󰁩r yapıya sah󰁩pt󰁩r çünkü Bâb-ı Âl󰁩, mecl󰁩s󰁩n tüm üyeler󰁩n󰁩 kend󰁩s󰁩 seçm󰁩şt󰁩r. Önceden 󰁩se Meş󰁩hat makamı Mekât󰁩b-󰁩 Rüşd󰁩ye Nezâret󰁩’n󰁩 ken-d󰁩 kontrolü altında tutuyordu. Mecl󰁩s󰁩n aldığı kararların yürürlüğe geç󰁩r󰁩lmes󰁩 ve okulların teft󰁩ş ed󰁩l󰁩p rapor oluşturulması g󰁩b󰁩 󰁩şler 󰁩ç󰁩n aynı yıl Mekât󰁩b-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩 kurulur. Bu kurumlar ves󰁩les󰁩yle, 1848’de rüşd󰁩ye okullarına öğretmen yet󰁩şt󰁩recek olan 󰁩lk Dâru’l-mu-all󰁩mîn, 1851’de 󰁩se üç yıl sonra beklenen ver󰁩ml󰁩l󰁩ğ󰁩 sağlayamadığı 󰁩ç󰁩n kapatılacak olan Encümen-󰁩 Dan󰁩ş kurulmuştur. Ancak Mekât󰁩b-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩’n󰁩n teşk󰁩lat yapısı 󰁩mpa-ratorluğun tüm bölgeler󰁩 dâh󰁩l󰁩nde okullaşma çalışması 󰁩ç󰁩n yeters󰁩z olduğundan 1857’de daha gen󰁩ş yetk󰁩lere sah󰁩p Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩 󰁩hdas ed󰁩l󰁩r(Kodaman, 1999, s. 15-16). Devlet eğ󰁩t󰁩m󰁩n󰁩n yaygınlaşması sürec󰁩ndek󰁩 m󰁩henk taşı 󰁩se 1869’da Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩 tarafından hazırlanan ve şek󰁩llenmes󰁩nde Fransız M󰁩ll󰁩 Eğ󰁩t󰁩m Müdürü Jean V󰁩ctor Duruy’un da yer aldığı Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye N󰁩zamnames󰁩’d󰁩r. N󰁩zamnamen󰁩n tam metn󰁩 Mah-mud Cevad’ın hazırlamış olduğu 19. Yüzyıl maâr󰁩f tar󰁩h󰁩n󰁩 ele alan eserde mevcuttur (Ce-vad, 2001, s. 424-259). N󰁩zamnamen󰁩n 󰁩lk kısmında sıbyân mektepler󰁩, rüşd󰁩yeler, 󰁩dâd󰁩ler, mekât󰁩b-󰁩 âl󰁩yyeler󰁩n ve son olarak özel okulların programları, öğrenc󰁩 alma ve mezun etme koşulları bel󰁩rlenm󰁩şt󰁩r. İk󰁩nc󰁩 kısmında maâr󰁩f 󰁩dares󰁩 heyet󰁩ne da󰁩r malumat hav󰁩d󰁩r. Son bölümde de 󰁩mt󰁩hanlar, şehâdetnameler, rüuslar ve bunların 󰁩mt󰁩yazatına da󰁩r kr󰁩terler be-l󰁩rt󰁩lm󰁩şt󰁩r. Ancak bu n󰁩zamnamede z󰁩kred󰁩len amaçlar, Memal󰁩k-󰁩 Osmanî’de yaşanan bazı 󰁩ç çatışmalar ve savaşlardan dolayı hemen uygulanamamıştır.N󰁩zamnameye göre nezâret󰁩n merkezî teşk󰁩lat yapısı dört ana kısımdan oluşmaktadır: Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩, Tahr󰁩rat Kalem󰁩, Muhasebe Kalem󰁩 ve Mecl󰁩s-󰁩 Keb󰁩r-󰁩 Maâr󰁩f.  2. Abdülhamid Döneminde Modern Osmanlı Eğitiminin Oluşumu 175 Mecl󰁩s-󰁩 Keb󰁩r-󰁩 Maâr󰁩f de bünyes󰁩nde Dâ󰁩re-󰁩 İlm󰁩yye ve Dâ󰁩re-󰁩 İdâre’y󰁩 󰁩ht󰁩va etmekteyd󰁩. Dâ󰁩re-󰁩 İlm󰁩yye, Avrupa ün󰁩vers󰁩teler󰁩yle temasta bulunup öneml󰁩 eserler󰁩n Türkçeye çev-r󰁩lmes󰁩n󰁩 sağlayacaktır. İdâre Da󰁩res󰁩 󰁩se maâr󰁩fe da󰁩r tal󰁩matnameler󰁩n hazırlanıp mecl󰁩se sunulmasından sorumlu olduğu g󰁩b󰁩 okullarda, maâr󰁩f mecl󰁩sler󰁩nde müze ve kütüphane-lerde çalışan memurların 󰁩şler󰁩yle de meşgul olmaktadır.V󰁩layetlerde 󰁩se başkanlığını “maâr󰁩f müdürü” unvanıyla b󰁩r memurun yapacağı maâr󰁩f mecl󰁩sler󰁩n󰁩n açılmasına karar ver󰁩lm󰁩şt󰁩r (Kodaman, 1999, s. 22).N󰁩zamname hükümler󰁩n󰁩n yürürlüğe koyulduğu 2. Abdülham󰁩d dönem󰁩nde devlet󰁩n ekonom󰁩k, sosyal ve pol󰁩t󰁩k b󰁩rçok sıkıntısına rağmen eğ󰁩t󰁩me bütçe ayrılmasına özel b󰁩r çaba sarf ed󰁩lm󰁩şt󰁩r. Bu dönemde 2. Abdülham󰁩d, tebaasının kend󰁩s󰁩ne sadık olması ve toplumsal d󰁩s󰁩pl󰁩n󰁩n sağlanarak homojen b󰁩r halk oluşturulması 󰁩ç󰁩n eğ󰁩t󰁩m󰁩n devlet el󰁩yle yaygınlaşmasını önemsem󰁩şt󰁩r. Yaygınlaşan ulusal k󰁩ml󰁩k anlayışı, gayr󰁩müsl󰁩m cemaatler󰁩n güçlenmes󰁩 ve yabancı okulların caz󰁩p tekl󰁩fler sunarak öğrenc󰁩lere çek󰁩c󰁩 hale gelmeler󰁩 2. Abdülham󰁩d ve dönem󰁩n d󰁩ğer devlet adamlarının eğ󰁩t󰁩m reformlarını mümkün olduğun-ca hızlandırmalarına sebep olmuştur. Eğ󰁩t󰁩m󰁩n taşrada yaygınlaşması ve kontrol ed󰁩lmes󰁩 adına öncel󰁩kle Van, D󰁩yarbakır, Erzurum, S󰁩vas ve Mamuretülaz󰁩z v󰁩layetler󰁩nde 1882’de 󰁩lk maâr󰁩f mecl󰁩sler󰁩 kurulmuş ve maâr󰁩f müdürler󰁩 atanmıştır. Maâr󰁩f teşk󰁩latlanmasının önce-l󰁩kle bu v󰁩layetlerde gerçekleşt󰁩r󰁩lmes󰁩n󰁩n sebepler󰁩 nelerd󰁩r? Maâr󰁩f mecl󰁩sler󰁩n󰁩n teşk󰁩lat yapısından ve görevler󰁩nden bahsetmeden önce devlet󰁩n maâr󰁩fle 󰁩lg󰁩l󰁩 yatırımlarını önce-l󰁩kle doğu v󰁩layetler󰁩ne yapmasının sebepler󰁩, yabancı ve gayr󰁩müsl󰁩m okulların Osmanlı 󰁩ç󰁩n ne derece b󰁩r tehd󰁩t oluşturduğu maâr󰁩f raporları aracılığıyla 󰁩rdelenecekt󰁩r. Maâr󰁩f Teşk󰁩latlanmasında Arka Plan Islahat Fermanı’nda gayr󰁩müsl󰁩mlere ver󰁩len haklar, 1878’de 󰁩mzalanan Yeş󰁩lköy ve Berl󰁩n Antlaşması 󰁩le Doğu Anadolu’dak󰁩 Ermen󰁩 azınlıkları korumak adına yapılan faal󰁩yetler, Os-manlı Devlet󰁩’n󰁩 teyakkuza geç󰁩rm󰁩ş ve 2. Abdülham󰁩d’󰁩n 󰁩lk maâr󰁩f teşk󰁩latlanmasını Doğu Anadolu 󰁩ller󰁩nde yapmasına sebep olmuştur. Islahat Fermanı’nda Maâr󰁩f  Tanz󰁩mat Fermanı’nda maâr󰁩fe yer ver󰁩lmemes󰁩ne karşılık, Islahat Fermanı’nda maâr󰁩fle 󰁩lg󰁩-l󰁩 hususlara yer ver󰁩lm󰁩şt󰁩r. Özell󰁩kle de gayr󰁩müsl󰁩mler󰁩n eğ󰁩t󰁩m hakları açısından c󰁩dd󰁩 b󰁩r açılım söz konusu olmuştur. Gayr󰁩müsl󰁩mler Mekât󰁩b-󰁩 Asker󰁩ye ve mülk󰁩ye g󰁩b󰁩 okullara g󰁩-reb󰁩lecekler ve 󰁩sterlerse Mekât󰁩b-󰁩 Umûm󰁩ye’n󰁩n usul-󰁩 tedr󰁩s󰁩n󰁩 uygulamaları, muall󰁩mler󰁩n nezâret tarafından seç󰁩lmes󰁩 ve Mecl󰁩s-󰁩 Muhtel󰁩t tarafından teft󰁩ş ed󰁩leb󰁩lmes󰁩 koşuluyla kend󰁩 cemaatler󰁩n󰁩n okullarını açab󰁩leceklerd󰁩 (Ferman metn󰁩 󰁩ç󰁩n bkz. Karal, 1999, s. 261).Kend󰁩ler󰁩ne tanınan bu hakkı kullanarak gayr󰁩müsl󰁩mler memleket󰁩n her b󰁩r tarafında Av-rupalı devletler󰁩n de desteğ󰁩 󰁩le m󰁩ll󰁩 ve d󰁩nî okullarını açtılar. Bu durum karşısında Osmanlı  IV. Türkiye Lisansüstü Çalışmaları Kongresi - Bildiriler Kitabı III176 Devlet󰁩’n󰁩n de kend󰁩 eğ󰁩t󰁩m s󰁩stem󰁩n󰁩 yaygınlaştırmaya çalıştığını görüyoruz. 1857’de Maâ-r󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩’n󰁩n kurulması ve Maâr󰁩f N󰁩zamnames󰁩’n󰁩n oluşturulması b󰁩r anlamda bu durumun net󰁩celer󰁩nden olab󰁩l󰁩r. İpt󰁩daî sev󰁩yedek󰁩 okullarda her cemaat kend󰁩 d󰁩l󰁩n-de eğ󰁩t󰁩m yapab󰁩l󰁩yordu. Fakat 1869’da Maâr󰁩f N󰁩zamnames󰁩 󰁩le Osmanlı tar󰁩h󰁩 ve coğrafya dersler󰁩n󰁩n gayr󰁩müsl󰁩m okullarda da Osmanlı Türkçes󰁩 󰁩le yapılması kararlaştırılmıştır. İk󰁩nc󰁩 ve üçüncü derecedek󰁩 okullarda 󰁩se eğ󰁩t󰁩m󰁩n Osmanlı Türkçes󰁩 󰁩le yapılması kararı alınmıştır (Kodaman, 1999, s.16-17). Maâr󰁩f N󰁩zamnames󰁩 Gereğ󰁩 Yabancı ve Gayr󰁩müsl󰁩m Okulların Denet󰁩m󰁩  Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye N󰁩zamnames󰁩’n󰁩n 129. maddes󰁩 ecneb󰁩 d󰁩nî cemaatler󰁩n açtıkları özel okullarla 󰁩lg󰁩l󰁩d󰁩r. Bu maddeye göre bu okulların madd󰁩 󰁩ht󰁩yaçları kurucularına ya da vakıfla-ra a󰁩tt󰁩r. Buralarda çalışan öğretmenler󰁩n d󰁩ploması, okulların ders programları ve müfredat-ları Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩 tarafından onaylanmış olmalı ve Osmanlı Devlet󰁩’n󰁩n 󰁩deo-loj󰁩s󰁩 aleyh󰁩ne muzır b󰁩r 󰁩çer󰁩k 󰁩ht󰁩va etmemel󰁩d󰁩r. Ayrıca yabancı okulların açılması 󰁩ç󰁩n y󰁩ne Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩’nden b󰁩r sert󰁩f󰁩ka almaları gerekmekted󰁩r (Cevad, 2001, s. 445).Fakat n󰁩zamname maddeler󰁩 taşrada her zaman uygulanamamış, pek çok kararname g󰁩b󰁩 sadece kâğıt üzer󰁩nde kalmıştır. Maâr󰁩f Nâzırı Ahmed Zühdü Paşa’nın 1894 tar󰁩hl󰁩 raporuna göre; yabancılar tarafından açılan 413 okul ve 4.547 adet gayr󰁩müsl󰁩mler tarafından açı-lan özel okullardan sadece 498 tanes󰁩 Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩 tarafından l󰁩sans ver󰁩lm󰁩ş okullardır. Nâzır raporunda yabancıların provokasyonlarını engellemek 󰁩ç󰁩n tedb󰁩rler alın-ması gerekt󰁩ğ󰁩n󰁩 bel󰁩rtm󰁩şt󰁩r. Müslümanlar yabancı okullara g󰁩tmemel󰁩 ve bu okullarda eğ󰁩-t󰁩m Osmanlıca yapılmalıdır. Zühdü Paşa, yabancı okulların Müslüman nüfusa zarar verd󰁩ğ󰁩n󰁩 düşünmekted󰁩r. Devlet󰁩n bu okulları 󰁩lgası mümkün olmadığından, hükümet kend󰁩 eğ󰁩t󰁩m h󰁩zmet󰁩n󰁩 yaygınlaştırmak ve gel󰁩şt󰁩rmek 󰁩ç󰁩n çaba sarf etmel󰁩d󰁩r (Çet󰁩n, 1983, s.192).V󰁩layetlerde bulunan val󰁩ler ve maâr󰁩f müdürler󰁩, sayıları g󰁩tt󰁩kçe artan yabancı okulların poz󰁩syonlarına karşı 󰁩ht󰁩yatlı olmaya çalışıyorlardı. Osmanlı bu durum karşısında 󰁩zley󰁩c󰁩 ol-mak yer󰁩ne tedb󰁩rl󰁩 olmayı ve kend󰁩 eğ󰁩t󰁩m araçlarını toplumla bütünleşt󰁩rmeye çalışmıştır. 1896’da yayımlanan V󰁩lâyat-ı Şâhâne Maâr󰁩f Müdîrler󰁩n󰁩n Vezâ󰁩f󰁩n󰁩 Mübeyy󰁩n Tal󰁩mât   󰁩le v󰁩la-yetlerde yabancı ve özel okulların mevcut eğ󰁩t󰁩m s󰁩stem󰁩ne entegre ed󰁩lmeler󰁩, Müslüman ve gayr󰁩müsl󰁩m öğrenc󰁩lere sunulan eğ󰁩t󰁩m 󰁩mkânlarını müsav󰁩 kılmaları amacıyla maâr󰁩f müdürler󰁩ne öneml󰁩 vaz󰁩feler ver󰁩ld󰁩. Tal󰁩mata göre müdürler yılda üç kez yabancı okulları teft󰁩ş ederek maâr󰁩f nazırına b󰁩lg󰁩 vereceklerd󰁩. Eğer b󰁩r maâr󰁩f müdürü sert󰁩f󰁩kası olmadığı halde yabancı b󰁩r okulun veya gayr󰁩müsl󰁩m okulun açılmasına 󰁩z󰁩n ver󰁩rse 󰁩şten çıkartılacak veya başka b󰁩r v󰁩layete gönder󰁩lecekt󰁩r (Maâr󰁩f-󰁩 Umûm󰁩ye Nezâret󰁩,1898, s. 136-159). Mese-la 1894 yılında Kosova’da Sırp kurumlar tarafından f󰁩nanse ed󰁩len ve Sırplara eğ󰁩t󰁩m veren 83 okuldan 39’u Maâr󰁩f Nezâret󰁩’nden onaylı b󰁩r sert󰁩f󰁩kaya sah󰁩p değ󰁩ld󰁩r. Bu kurumların açılmasına 󰁩z󰁩n veren Kosova v󰁩layet󰁩 Maâr󰁩f Müdürü Abdül Efend󰁩 Manastır’a tay󰁩n ed󰁩lm󰁩ş-t󰁩r (Başbakanlık Osmanlı Arş󰁩v󰁩 [BOA], 1894).  2. Abdülhamid Döneminde Modern Osmanlı Eğitiminin Oluşumu 177 Osmanlı Devlet󰁩, bünyes󰁩ndek󰁩 yabancı ve gayr󰁩müsl󰁩m okulların sert󰁩f󰁩kası olup olmadığını kontrol etmek 󰁩ç󰁩n büyük b󰁩r çaba sarf etm󰁩şt󰁩r. Fakat bu okulların heps󰁩n󰁩 kontrol etmek mümkün olmamıştır. Örneğ󰁩n; Anadolu v󰁩layetler󰁩nden Konya’ya bakıldığında, 1901’de val󰁩 Fer󰁩d Paşa’nın raporu d󰁩kkate değerd󰁩r. Rapora göre, Konya’da yaklaşık 100 adet gayr󰁩müs-l󰁩m okuldan sadece 17 tanes󰁩n󰁩n sert󰁩f󰁩kası vardır.(Başbakanlık Osmanlı Arş󰁩v󰁩 [BOA], 1901; Kırmızı, 2014, s. 139-140). Fer󰁩d Paşa, eğ󰁩t󰁩m 󰁩le 󰁩lg󰁩l󰁩 raporunun yanında Protestan va󰁩zler󰁩n Anadolu’da doktor kılığında dolaştıklarını, Anadolu’da pek çok yabancı doktor gördüğünü ve buna karşın devlet󰁩n kend󰁩 doktorlarını yet󰁩şt󰁩rmek 󰁩ç󰁩n b󰁩r yandan da tıp eğ󰁩t󰁩m󰁩 veren okulların sayısını artırması gerekt󰁩ğ󰁩n󰁩 vurgulamıştır (Kırmızı, 2005, s. 211).Amer󰁩ka, Fransa, Almanya, İng󰁩ltere ve İtalya g󰁩b󰁩 yabancı devletler; Osmanlı topraklarında kend󰁩 okullarını açmaya çalışırken, gayr󰁩müsl󰁩m tebaayı kontrol etmek ve korumak adına gayr󰁩müsl󰁩mlere a󰁩t okul ve hastane g󰁩b󰁩 kurumlara da hâk󰁩m olmaya çalışmaktadırlar. Tekel󰁩 ve İlk󰁩n’󰁩n (1999) eser󰁩nde yer verd󰁩kler󰁩 󰁩stat󰁩st󰁩ksel rapora göre; 19. yüzyıl sonunda Osman-lı’da Fransızlara a󰁩t 72, 83 İng󰁩l󰁩z, 465 Amer󰁩kan, 7 adet Alman, Rusya’ya a󰁩t 44, İran’a a󰁩t 2 adet, Avusturya’nın 7 adet ve İtalyanlara a󰁩t 24 adet yabancı okul bulunmaktadır. İlk Maâr󰁩f Mecl󰁩sler󰁩n󰁩n Hedef󰁩: M󰁩syoner Okulları Geç Osmanlı dönem󰁩nde Osmanlı Devlet󰁩, yabancı ve gayr󰁩müsl󰁩m okulların, çocukların devlete olan sadakatler󰁩n󰁩 ve bakış açılarını devlet󰁩n aleyh󰁩ne b󰁩r yönde etk󰁩lemeler󰁩nden şüphelenm󰁩şt󰁩r. Gayr󰁩müsl󰁩m ve yabancı okullara g󰁩den Müslüman çocukların genell󰁩kle kend󰁩 kültürel ve d󰁩nî değerler󰁩n󰁩 öğrenmed󰁩kler󰁩 b󰁩r eğ󰁩t󰁩m hayatları olduklarını söyleyeb󰁩l󰁩-r󰁩z. Bu durum bazen b󰁩reyler󰁩n d󰁩nî hayatlarını yaşamamalarını beraber󰁩nde get󰁩rm󰁩şt󰁩r. De-m󰁩rel’󰁩n (2007, s. 125-128) k󰁩tabında buna verd󰁩ğ󰁩 󰁩k󰁩 örnek öneml󰁩d󰁩r. Antakya’da ve Maden kazâsında yaklaşık b󰁩r asır önce Müslüman olan halk, m󰁩syonerler󰁩n ve rah󰁩pler󰁩n etk󰁩s󰁩yle Hır󰁩st󰁩yan olmak 󰁩stem󰁩şlerd󰁩r. Osmanlı’da gayr󰁩müsl󰁩mler Müslüman olmaya zorlanamazlar fakat Müslüman b󰁩r󰁩n󰁩n d󰁩n değ󰁩şt󰁩rmes󰁩ne devlet 󰁩z󰁩n vermemekted󰁩r. Bu sebeple devlet 󰁩pt󰁩daî sev󰁩yede pek çok okul açarak Müslüman tebaanın yabancı ve gayr󰁩müsl󰁩m okullara g󰁩tmes󰁩n󰁩 engellemeye çalışmıştır. B󰁩r d󰁩ğer örnek durumda 󰁩se 1892’de Mamüretülaz󰁩z’den Erzurum’a t󰁩caret sebeb󰁩 󰁩le geld󰁩kler󰁩n󰁩 bel󰁩rten Ermen󰁩 Protestanların orada 󰁩k󰁩 ağayı, ço-cuklarını m󰁩syoner okuluna göndermeye razı ett󰁩kler󰁩 görülmekted󰁩r. Çocuklar mezun ol-duktan sonra eğ󰁩t󰁩mler󰁩ne Amer󰁩ka’da devam etm󰁩şlerd󰁩r.Aynı yıl, Sur󰁩ye Val󰁩s󰁩n󰁩n hazırladığı rapor 󰁩lg󰁩 çek󰁩c󰁩d󰁩r. Val󰁩, Sur󰁩ye’de evler󰁩 okula dönüştür-mek g󰁩b󰁩 h󰁩lel󰁩 yollarla yapılan yabancı okulların varlığından ş󰁩kâyet etmekted󰁩r. Osmanlı kend󰁩 okullarını 󰁩nşa etmek 󰁩ç󰁩n büyük b󰁩r çaba sarf etse de bu okulların sayısı yeters󰁩z kal-maktadır. Bölgedek󰁩 C󰁩zv󰁩t ve Protestan okullar gayr󰁩müsl󰁩m çocukları ücrets󰁩z okula kabul etmen󰁩n yanında, onların beslenme ve g󰁩y󰁩nme 󰁩ht󰁩yaçlarını da karşılamaktadırlar. A󰁩lele-r󰁩ne de madd󰁩 destek sağlıyorlardı. Bu sebeple çok daha caz󰁩p b󰁩r konumdadırlar. Val󰁩 de
Search
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x