Retail

Byzantine_studies_in_Serbia_and_abroad_at_the_beginning_of_the_21st_century_or_about_the_need_fors_constant_reassessment

Description
Byzantine_studies_in_Serbia_and_abroad_at_the_beginning_of_the_21st_century_or_about_the_need_fors_constant_reassessment
Categories
Published
of 6
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Related Documents
Share
Transcript
  UDK: 930:94(495.02)"20" VLADA STANKOVI] (Filozofski fakultet Univerzitet a u Beogradu) SRPSKA I SVETSKA VIZANTOLOGIJA U 21. VEKU, ILI OSTALNOM PREISPITIVAWU USTAQENIH MI[QEWA* U radu se daje prikaz savremenih tendencija, osnovnih pravaca istra`i-vawa, novih metodolo{kih pristupa i saznajnih izazova u me|unarodnim vi-zantijskim studijama po~etkom 21. veka, uz upu}ivawe na odre|ene problemesrpske vizantologije i puteve wihovih re{avawa.  Kqu~ne re~i : vizantologija, 21. vek, metodologija, promena Gotovo istovremeno sa padom Berlinskog zida 1989. godine i krajemœkratkog 20. vekaŒ, sru{ene su, ili su po~ele da se ru{e, i poneke od barije- ra koje su delile svetsku vizantologiju. Razlika izme|u isto~ne i zapadneverzije nauke — marksisti~ki obojene prve i dogmom o metodolo{koj nadmo-}i pro`ete druge — koju je pratila gordost potowe povodom sopstvene objek-tivnosti, ustupala je mesto svesti o ukupnim nedostacima ove grane medie-vistike, koja je na ~udan na~in ostala po strani od velikih, su{tinskihpromena u istoriografiji zapadnog sredwovekovqa tokom druge polovine20. veka. Diskusije o stawu u vizantologiji i apeli za ubrzano mewawe — za-pravo poboq{avawe — wene metodologije postali su nau~ni moto posledwedecenije prethodnog stole}a, u istoj onoj nadmo}noj srazmeri u kojoj su to-kom 20. veka istrajnost u pojedinim, specifi~nim metodolo{kim pristupi-ma, ili posve}enost odre|enoj vrsti tema, bili dominantni. 1 œGlobalizacijaŒ vizantologije, zapo~eta na odre|eni na~in prevodimasa ruskog na engleski brojnih dela najzna~ajnijeg œvizantologa-prebegaŒ, Vizantolo{ke teme Byzantine Themes * Rad je nastao kao rezultat istra`ivawa u okviru projekta ev. br. 177015, koji podr`a-va Ministarstvo prosvete i nauke Republike Srbije. 1 J  . Haldon , Post - Millennial , but not Post - Modern , Novum Millenium . Studies on Byzantinehistory and culture dedicated to Paul Speck  ( ed . C  . Sode — S  . Tak  a  cs ), Aldershot 2001, 1–11; A . M  . Talbot  , Byzantine Studies at the Beginning of the Twenty - first Century , The Journal of English andGermanic Philology 105/1 (2006) 25–43.  Aleksandra Ka`dana, 80-ih godina 20. veka, donela je {irok spektar posle-dica. 2 I ina~e ubrzana komunikacija i olak{avawe me|usobne povezanostibili su jedan od zna~ajnih preduslova za {irewe znawa o razli~itim aktiv-nostima u okvirima me|unarodne nauke i wenu nimalo zanemarqivu œdemo-kratizacijuŒ, pospe{enu potpunim preovladavawem jednog jezika —engleskog, novog koin h idioma savremenog sveta. Upravo ova dva fenomena,proistekla iz univerzalizacije — globalizacije prou~avawa univerzalnogvizantijskog carstva, dovela su do ogromnog porasta obima nau~ne produkci- je i interesovawa za vizantijsku civilizaciju po~etkom 21. veka (i to upra-vo tim redosledom), uprkos o~iglednom neskladu koji postoji izme|u pora-sta œpopulacije vizantologaŒ i stvarnih potreba za wima u savremenim,hladno prora~unatim dr`avama. Prvi deo ovog razmi{qawa o budu}nostivizantijskih studija bi}e posve}en upravo predo~avawu promena i posledi-ca u nauci proiza{lih iz pove}anog broja vizantologa. U drugom delu bi}epredstavqene pojedine karakteristike srpske vizantologije, kao i razmi-{qawa i predlozi o pravcima wenog razvoja i unapre|ewa.1Poput svake masovne produkcije, brojnost i rasprostrawenost tekstovaposve}enih {iroko shva}enoj vizantijskoj civilizaciji prerasli su ne samoosnovne potrebe relativno mlade i tematski ograni~ene discipline ve} imogu}nost da me|unarodna nauka ostane jedinstvena. Uprkos mnogo lak{ojdostupnosti izvora i literature, sama koli~ina i obim raznovrsnih studijaonemogu}ava potpuno pra}ewe ~itave bibliografije — na stranu pitawe ko-liki je procenat ukupne istoriografske produkcije zapravo bibliografski relevantan. Takva, nova vrsta nedostupnosti ukupne literature dovela je dostvarawa pojedinih korpusa literature za odre|ene teme u me|unarodnojnauci. Sasvim konkretno, to zna~i da se svaka nova studija iz, recimo, obla-sti vizantijske poezije, ili kompleksnih dela pisaca epohe Komnina, osla-wa prvenstveno na ve} kori{}eni korpus literature iz prethodnog nau~nognara{taja, dopuwuju}i ga samo onim naslovima iza{lim u me|uvremenu kojisu autoru bliski, ili op{tije poznati, prvenstveno onima nastalim na an-glo-saksonskom govornom podru~ju.Uz retke izuzetke, ovim postupkom se zna~ajno ograni~ava istra`iva~-ki pristup literaturi — ali i osnovnim izvorima! — a jednom postavqenegranice saznawa ostaju su{tinski netaknute. Izvan osnovnog toka naukeostaju naj~e{}e dve kategorije zna~ajnih radova: oni nastali na œmawimŒ je-648 V IZANTIJSKI SVET NA B ALKANU (2012) 647–651 2 V . A . Kazhdan , Der Mensch in der byzantinschen Literaturgeschichte , J O B 28 (1979) 1–21; idem , L '   Histoire de Cantacuz e ne en tant qu ' oeuvre litt e raire , Byz . 50/1 (1980) 279–327; A . Kazhdan — G . Constable , People and Power in Byzantium , Washington D . C . 1982; A . Kazhdan — S  . Franklin , Studies on Byzantine Literature of the Eleventh and Twelfth Centuries , Cambridge 1984. Cf  . M  . Mul-let  , Dancing with deconstructionists in the Gardens of the Muses : new literary history vs ?, BMGS 14(1990) 258–275.  zicima, u koje nimalo retko bivaju ukqu~eni i naslovi na nema~kom, i ne-{to re|e, francuskom jeziku; i stariji radovi, vrlo ~esto iz 19. veka, kojinisu na{li svoje mesto u kasnije nastalom korpusu literature , uprkos svo- joj izuzetnoj i nezaobilaznoj vrednosti. Oslawaju}i se neprestano i sve vi-{e na rezultate prethodne generacije, istra`iva~i time stvaraju nedovoqno jasnu granicu izme|u izvora i literature, a u okvirima ove posledwe katego- rije prvenstvo daju samo odre|enim, ~esto ponavqanim naslovima. ^ak i izu-zetno uticajni i me|unarodno ceweni centri vizantijskih studija, poputdvostrukog, univerzitetskog i centra austrijske akademije u Be~u, nisu do-voqno sna`ni da nametnu {iroj me|unarodnoj nauci duboki, temeqni iozbiqni istra`iva~ki pristup, koji sami primewuju, mo`da i iz jednostav-nog razloga {to je za takvo istra`ivawe potrebno utro{iti mnogo vi{e vre-mena i napora. 3 Uprkos tome, stari œiznena|uju}iŒ klasici, napisani pre uspostavqa-wa institucionalne vizantologije, zavre|uju svoje mesto i u savremenim is-tra`ivawima. Kao samo jedan od brojnih primera neka mi bude dopu{teno danavedem kwigu Johanesa Segera o Ni}iforu Vrijeniju i wegovom istorij-skom delu, napisanu daleke 1888. godine. ^ak i povr{nom analizom, jasno se razdvajaju po vrednosti dela savremenih istra`iva~a koji su koristili ovuvrednu studiju, i onih koji je iz bilo kojih razloga nisu uzeli u obzir. 4 Po-kli~ ad fontes , ma koliko kontradiktorno mo`da zvu~alo, na ovaj na~in po-staje primewiv i na zapostavqenu literaturu.2Samom svojom su{tinskom povezano{}u sa nacionalnom sredwovekov-nom istorijom, polo`aj srpske vizantologije, tematika i problemi sa kojimase suo~ava, prili~no su druga~iji u odnosu na osnovne tokove svetskih vi-zantijskih studija. Uz odre|ene zajedni~ke elemente, koj e srpske vizantijskestudije dele sa ostalim nau~nim centrima, poput neophodnosti objavqivawana engleskom jeziku {to vi{e i {to ~e{}e, `eleo bih da na ovom mestu po-  Vlada Stankovi} : Srpska i svetska vizantologija u 21. veku 649 3 Pre svega imam na umu izuzetno zna~ajan i zama{an posao u okviru istorijsko-geo-grafskog projekta nekada{we Komisije za vizantologiju, a dana{weg Instituta za vizantijskaistra`ivawa Austrijske akademije nauka Tabula Imperii Byzantinii , ~iji saradnici `rtvuju do-bar deo sopstvene bibliografske produkcije radu na sistemskom kolektivnom projektu. O to-me koliki posao tek predstoji da se uradi u vizantologiji — i to samo u osnovnim segmentimavizantijskih studija — jasno pokazuje P  . Magdalino , A history of Byzantine literature for histori-ans , Pour une “ nouvelle” histoire de la litt e rature Byzantine , Actes du colloque international philolo-gique Nicosie 25–28 mai 2000, Paris 2002, 167–184. 4 Zadr`a}u se samo na jednom, karakteristi~nom primeru: svesno poku{avaju}i da is-takne neophodnost ponovnog i{~itavawa i tuma~ewa istorijskog dela cezara Ni}ifora Vrije-nija, E  . Jeffreys , Nikephoros Bryennios Reconsidered , Byzantium in the 11 th century , ed . V  . Vlisidou , Athens 2003, 201–214, je u svom radu pre{la }utke upravo preko kqu~nog dela za istra`ivaweVrijenijevog Materijala Istorije , iako iza{log daleke 1888. godine — J  . Seger  , Byzanti-nische Historiker des zehnten und elften Jahrhunderts . I . Nikephoros Bryennios , Eine philologisch - hi-storische Untersuchung , M u nchen 1888.  svetim pa`wu dvama aspektima problema savremene doma}e nauke, koji suistovremeno i predlozi za weno poboq{awe i opstajawe kao prepoznate di-scipline i u Srbiji i van we.a) Sistematizacija istra`ivawaPro{lo je gotovo ~etvrt stole}a nakon posledweg, uslovno re~eno, za- jedni~kog istra`iva~kog poduhvata u doma}oj vizantologiji. ^ak i edicija  Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije , uprkos svom ogromnomzna~aju, nije predstavqala osmi{qeno i dosledno sprovedeno istra`ivawei sintezu odre|enih problema, postupak koji predstavqa osnovu rada u svimozbiqnim me|unarodnim centrima.Neophodnost sistematizacije istra`ivawa uslovqena je upravo nave-denim karakteristikama sve obimnije me|unarodne produkcije, kao i potre-bom uspostavqawa ~vrstih i prepoznatqivih metodolo{kih postulata. Me-todolo{ka ozbiqnost podrazumeva okupqawe stru~waka iz svih relevantnihoblasti, ali pre svega, wihovu jasnu usmerenost na bazi~no istra`ivawekqu~nih pitawa. Postavqawe osnova za daqa istra`ivawa problema, wiho-vu analizu i, kona~no, stvarawe korpusa relevantnih sinteza, predstavqaosnovnu zamisao projekta Hri{}anska kultura na Balkanu u sredwem ve-ku: Vizantijsko carstvo, Srbi i Bugari od 9. do 15. veka . Radom stru~wa-ka iz razli~itih disciplina na prou~avawu vizantijske, srpske i bugarskeistorije i wihove me|usobne povezanosti tokom zrelog sredweg veka, ostva- rio bi se poku{aj pokretawa istra`iva~kih napora upravo u pravcu siste-matizacije dosada{wih rezultata i budu}ih istra`ivawa.b) Zna~aj i doprinos arheologijeUz sve napore posve}ene unapre|ewu metodolo{kih pristupa, konkre-tizaciji istra`ivawa i sveobuhvatnom istra`ivawu pojedina~nih tema, ko-na~ni kvalitativni rezultat }e u velikoj meri zavisiti od rezultata sred-wovekovne arheologije i wenog doprinosa mogu}nostima novih nau~nih sa-znawa. Su{tinskog koraka napred ne mo`e biti bez detaqnijeg istra`ivawabrojnih zna~ajnih lokacija i pouzdanijih podataka. U situaciji kada i poje-dina~ni nalaz, kakav je pe~at Konstantina Bodina koji je objavio i analizi- rao @an-Klod [ene , 5 uveliko mo`e promeniti ustaqena mi{qewa, brojnenepoznanice, koje proisti~u iz nepotpunih arheolo{kih istra`ivawa i wi-hovih rezultata, zna~ajno ograni~avaju mogu}nosti za preciznije i pouzdani- je razumevawe mno{tva problema iz kompleksnih srpsko-vizantijskih odno-sa. Uz svesrdno upu}ivawe na saop{tewe stru~waka za ovu oblast, kolega Ve-sne Biki} i Marka Popovi}a, ista}i }u samo da se nakon nekih novih, mo`dai uslovno re~eno, arheolo{kih istra`ivawa vi{e ne postavqa pitawe œpla-650 V IZANTIJSKI SVET NA B ALKANU (2012) 647–651 5 J  .- C  . Cheynet  , La place de la Serbie dans la diplomatie byzantine a la fin du XIe si e cle ,ZRVI 45 (2008) 89–97.  sti~nih ukrasaŒ Manasije, niti je rana istorija Jawine i okoline, na pri-mer, u toj meri nepoznata kao pre ozbiqnih i zna~ajnih istra`ivawa sprove-denih u posledwim godinama. 6 Mnoge dileme, jednostavno, dobi}e svoje pra-ve obrise ili }e prestati da u tom obliku postoje, jednom kada se osnovna is-tra`ivawa sprovedu na odgovaraju}i na~in.Na kraju, nema nikakve sumwe da }e zamisli predlo`ene ovde mo}i daostvare pripadnici nara{taja koji tek zapo~iwu svoju istra`iva~ku karije- ru, ili }e je zapo~eti u bliskoj budu}nosti. Oni, me|utim, ne}e mo}i to daostvare bez na{e pomo}i, bez funkcionalnih i jasno definisanih osnova, nakojima }e se zasnivati svi kasniji pravci istra`ivawa. U obezbe|ivawupreduslova za potpuno osavremewivawe doma}e nauke le`i ogromna odgovor-nost dana{wih nara{taja. Vlada Stankovi} BYZANTINE STUDIES IN SERBIA AND ABROADAT THE BEGINNING OF THE 21 ST CENTURY , OR ABOUT THE NEED FOR CONSTANT REASSESSMENTThe paper outlines some of the most prominent characteristics of contempo-rary Byzantine studies both in Serbia, and internationally, pledging for the returnof scholarship to direct work with Byzantine sources (ad fontes!), as the beginningand the basis of any serious analysis and scientific research. A critical view of thestate of Byzantine studies in Serbia is offered, as well, with the stress laid on sys-tematization of research and greater interdisciplinarity as the two necessary ele-ments for the enhancement of the current research procedures that would contrib-ute to the results being both innovative and more in-keeping with the currentscholarly attitudes and methodology and recognized internationally as such in thefuture.  Vlada Stankovi} : Srpska i svetska vizantologija u 21. veku 651 6 Cf  . Ta Buzantin a mnhme i a thj Hpe i rou , ( Upourge i o politismo u — 8 h Efore i a Buzan-tin w n Arcaiot h twn ), Ioannina 2008; Iw a nnina — ap o th buzantin h kastropolite i a sthn oqwma-nik h megalo u polh , ( Upourge i o politismo u — 8 h Efore i a Buzantin w n Arcaiot h twn ), Ioannina 2009.
Search
Similar documents
View more...
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks