Marketing

Leszek Dunin Borkowski - galicyjski badacz literatury sanskryckiej z XIX wieku. [Leszek Dunin Borkowski: 19th-century Galician Explorer of Old lndian Literature]

Description
Leszek Dunin Borkowski: 19th-century Galician Explorer of Old lndian Literature The article presents Leszek Dunin Borkowski, the unique personage from the bygone Kingdom of Galicia and Lodomeria. Borkowski was a Polish writer, poet, publicist and
Categories
Published
of 11
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Related Documents
Share
Transcript
  Studia Lifterańa Universitatis lagellonicae Cracoviensis'l 0 (20 1 5), z. 3, s. 217 -228 doi: 1 0,1467 l 20843933ST,,l 5.020.4505www.ejoumals,eu/Studia-Litteraria HAL|NA MARLEW|CZ Uniwersytet Jagielloński w Krakowiee-mail: halina.marlewicz@uj.edu.pl Leszek Dunin Borkowski - galicyjski badacz literatury sanskryckiej z XlX wieku Abstract Leszek Dunin Borkowski: 19th-century Galician Explorer of Old lndian LiteratureThe article presents Leszek Dunin Borkowski, the unique personage from the bygone King- dom of Galicia and Lodomeria. Borkowski was a Polish writer, poet, publicist and politician who took active part in the November Uprising in 1830, and who - after its fall - arrived in Kónigsberg, Prussia, where he studied Sanskrit language and literature under Peter van Bohlen, renowrr German Orientalist of the period, himself a pupil of A.W Schlegel and F. Bopp. When the prussians discovered that the student of sanskrit is a rebellious citizen of the Austrian mon-archy and that his presence in Prussia was illegal, they forced him to retum to Lemberg (Lviv). Undeterred, Borkowski followed his interest in Sanskrit culture and literature for many suc- ceeding years. His continued explorations in the field resulted in publishing two indological essays. In the onę tit|ed Setka Bhartiharis'a (Centuries by Bhartrhari, 1 845), Borkowski inter- preted chosen excerpts for the collection of Sanskrit poems known as Three Hundred Poems on Love, Right Conduct and Renunciation ascńbed to the poet Bharhihari (-5 c.). ln the sec-ond work: O najdawniejszych zaĘtkach pisernnych (On the Oldest Wńtten Records,1850) he probed into Vedic literature, which he saw as the oldest testimony of human ideas about God and transcendence. The article intoduces the reader to the writings of the Galician intellectualwho, to all probability, was the first in the region to undertake a scholarly investigation of Old Indian Literature. Keywords: Leszek Dunin Borkowski, Polish Galicia, Sanskrit literature, Vedic literature, ro-mantic Indianism in l9-century Poland  218 HAL|NAMARLEW|cZ Rys biograficzny Hrńia Aleksander (LeszeĘ Ferdynand Wincenty Franciszekl Dunin Borkow- ski2 herbu Łabędż urodził się 11 sĘczria 1811 roku na Podolu, w Gródku nad Dniestrem, jako drugi z synów Franciszka Antońego i Franciszki Anny z hra- biów Dzieduszyckich. Zmnł 30 listopada 1896 roku we Lwowie, spoczywa nacmentarzu Łyczakowskim w,powej kaplicy Duninów Borkowskich. Poeta, pi- sarz, publicysta, ĘĄk literacki, poseł na sejm wiedeński i galicyjski, powsta- ńec i działacz społeczry dziewiętnastowiecznej Galicji. ZńoĘcie|Towarzystwa Sztuk Pięknych we Lwowie, członek lwowskiej Rady Powiatowej, działacz w To-warzystwie Kredytowym Ziemskim... Ta próba opisu Borkowskiego, wielobar-wnej i fascynującej postaci XlX-wieczrej Galicji, jest daleko niewystarczająca. Nawet pobieżńeprześledzenie biografiipozlva|azalwaĘć,że jego obywatelska, społeczna, umysłowa, polityczna, twórcza i intelektualna akĘwnośó zdaje się powielekroć przehłaczać możliwości ednego człowieka, nawet jeśli przezył on dłu-gie żrycie. Borkowski był poligloĘ: mńłaclnę, gTekę, sanskryt, język niemiecki, ruski, rosyjski, angielski, francuski, najprawdopodobniej talrże szwedzki, Kazimierz Pecold, we wstępie do ĘĄczrego wydania pierwszego tomu ,,szkicu obycza- jowego za§rtułowanego Parafiańszczyzna informuje, że ,,Leszek [.. .] próbował swoich sił w tfumaczeńach, aczkolwiek sięgał po dość odległe, bo szwedzkiepieśni udowe 3, Pecold nie wzniankuje w tym kontekście o tłumaczonych z san- sĘrtu utworach, a przecież Borkowski to autor pierwszych w języku polskim przekładów poematów Bhartrihariego, jednego z największych twórców jęryka sanskryckiego. Skandalista, ostro roąrrawiający się w Parafiańszczyźnie z arysto- laacją i z ,,salonem oraz z prawie caĘm literackim ,,Lwigrodem 4. Ten ostatni zostń ze szczególną zjadliwością potraktowany w cyklu aĘkułów w,,Ęgodniku Literackim , mtanych jako Uwagi ogólne nad literaturq w Galicji. ,,Arystokrata - patriota z podkładem demagogicznym, smagający ,Barńaiszczyznę panów galicyjskich ostrymi pamfletami, potem w poliĘce wszelki oportunizm - wolte-rianin, (ateusD), jak o nim zę zgrozą mówiono, posiadał umysł jeden z najświet-niejszych [...] '. 1 Borkowski używał róźnych imion w różnych olcesach swojego życia. W arłkule Mołw wielo-hllturowej cywilizacji europejskiej w twórczości literackiej i publicysĘcznej Leszka Dunina Borkaw-skiego,fw:l Pogranicze, Kresy, Wschód a idee Europy, Seria 2, Wiktor Chońew in memoriam, idea i wstęp J. Ławski; red. nauk. A. Janicka, G. Kowalski, Ł. Zabielski, Książmicą Pg6laska im. ŁŃasza Gómickiego, BiĄstok 2013, na s, 259, w przypisie 2, Tadeusz Połchłopek podaje, że Borkowski uĄrwał kolejno imion: AleksandeĄ Aleksander Lubomir, natomi651 imię Leszek przybrał po napisaniuWeszczeń Lechowych, hóre Bóg dał, aby ogłosił udowi (1835\. 2 w niniejszym tekście nazwisko Dlnin Borkowski zapisuję w forrrrie uźrywanej przez samegopisarza, a więc bez myślnika. W cytatach z prac innych autorów zachowuję przez nich ńllwalą formę zapisu.3 K, Pecold, Wstęp fw:] A. (L.) Dunin Borkowski, Parafianszczyma, Biblioteka Narodowa nr 209, seria I, Kraków 1972, s. VI-VII. a Por. ibid., s. [X-X. 5 W. Feldman, Stronnictwa i programy poliĘcme w Galicji 1846-1906,Krakóvł 1907,T. l, s. 67 . Cytat za: T. Połchłopek, Molyw wielokulturowej cywilizacji europejsbiej ..., s.260, prą,pis 1l.  219eszek Dunin Borkowski - galicyjski badacz literatury sanskryckiej z XlX wieku Prace Leszka Dunina Borkowskiego poświęcone iteratuze staroindyjskiejo Borkowski wydał dwie prace, w których zaj$. się badaniem literatury Indii staro- żytnych. Pierwsza z nich, za$tlłłowana Setka Bhartńharis'a przez Leszka Duni- na-Borkowskiego, wyszła w 1845 roku w Pozrraniu, a więc podówczas zagranicą.Druga, O najdawniejszych zabytkach pisemnych1, wydana została we Lwowie, w 1 850 roku. Na podstawie zapisków autobiograficmych monla prryptlszczać,żepracata stanowi część niedokończonego maqnuln opus Borkowskiego.Setka Bhartńhais'a Spośród dziewiętnastowieczrych polskich badaczy piśmiennictwa staroindyj- skiego, Drrnin Borkowski wyrózriał się niezwykle solidnym teoreĘcznym umo-cowaniem i erudycyjną znajomością ówczesnej europejskiej literatury indolo-gicznej. Podkreślał, że swoje obeznanie oraz znajomość sansĘrtu zawdzięczaPiotrowi Bohlenowi (Peter von Bohlen8), niemieckiemu orięntaliście z Królewca. 6 Wydaje się, że w literaturze przedmiotu pierwsze wznianki o tych utworach można mależć najwcześniej w opracowaniu Jana Tuczynskiego (MoĘwy indyjskie w literaturze polskiej,Warszawa 1981, lapidame napomlinienia na s. 14-15, 58). Ireneusz Kania, na s. l0 wstępu do swojego przekładupoezji Bharhihariegoz,amacza,że Borkowski thmaczyłBharhihariego,wyrażającprzytym opinię, że,Brzekład ten, poza tym, że niekompletny, od dawnajuźjest przestarzńy (BharĘhariego Stroftrzyleroćpo sto: o mqdrości zycia, o namiętności miłosnej i owyzeczeniu,przekładzsansĘńą wstęp i przypisy I. Kanią Kraków 1980, s. l0). Należy tu zaaaczyć,że Setki Bhartriharis'ańebyĘ zamięrzonepruez Borkowskiego jako przekłĄ leczĘ1ńycme studium poezji ilustrowane wybranymi jej fragmentami i zaprezentowane na szerokim tle kulturowym,. Renata Czekalska (łecepcja literatury staroindyjskiej w pismach Leszlra Ferdynanda Wincentego Franciszlrn hr Dunin-BorkowsHego [w:] eadem, WartoŚci autotelicme w ląłlturze symbolicznej na przykładzie indyjsko-polskich spotknń literackich, Kraków 2013, s. 99-104) dostrzegaunikatowośó badawczych dokonń autora. Na sześciu stronach tekstu skupia się nade wszystkonaSetkach...,wyrłimienarywając je,soąrawą ilustrowaną wersami poezji . Dru- giej ksiązce Borkowskiego Czekalska poświęca elatywnie mniej uwagi. Tadeusz PółchłopeĘ badacz twórczości punina Borkowskiego, dostarcza obszerńejszych i pogłębionych interpretacji szerokorozumianego indianizłnu 1ę96 autora, blźej analiaĄąc Setki... oraz O najdawniejszych zabytkach... w dwóch aĘkułach. w swoich pracach, pomimo pewnych, nozumiĘch skądinąd, niedostatkówwiedzy indologicmej, Półcbłopekbuduje całościowy obraz indianianuBorkowsljego, opierając się narzetelnej i dobrze udokumentowanej analżie (por. np.: Inspiracje staroindyjskiew twórczoŚci LeszkaDunina-BorkowsHego, ,leszyĘ Naukowe Uniwerslefu Rzeszowskiego, Seria Filologiczna 2010, z. 65, s. 197-207; idem, MoĘw wielohllturowej cywilizacji europejskiej..., s.259276). 7 Praca ŃarywŃa się także w tym samym roku częściach, w kolejnych numerach tygor{nikalwowskiego Pamiętnika Literackiego. Dokładniej o fych dwóch wydaniachrozprawy w cąści aĘ- kułujej poświęconej. 8 PetervonBohlen(179Gl840),orientalista,pioniersfudiówsanskrytologicznychwNiemczech. W latach 1 822-1824, na uniwersyte cie w Bonn, sfudiował arabski pod kierunkiem G. W. Freytaga oraz sansĘrt uA.W. Schlegla, po czym przez jeden semest uczęszczałna zajęcia do F. Boppa w Berlinie. W 1825 roku został wykładowcą na uniwersytecie w Królewcu. Habilitacja arabisĘczra (Carmenarabicam Amuli dictum, Królewiec 1826.) W 1828 objął w uniwersytecie w Królewcu stanowisko profesora literatury orientalnej, prowadząctamwamądziałalność dydakĘcmąw dziedzinte języków wschodnich. Jego najszerzej znaną pracąjest popularyzatorska i wciągająco napisanaksiEika Das ąlteIndien, mit besonderer Riiclrsicht auf Aegłpten [Staro@e Indie, ze szczególnym or{niesieniem doEgipfu] (kólewiec, 1830, 2 tomy), obecnie przestarzała, lecz w swotrn czusie nalężąca do niezwykle  220HAL|NA MARLEW|CZ Jako uczestnik powstania listopadowego, po jego upadku zostń zdymisjonowany w 1831 roku i wraz z wojskiem pomaszerował do Włocławka, po czym dostał siędo Prus, do Królewca. Oto jak wspomina ten okres swojego życia: Dostawszy marszrutę prusĘ nie trzymałem się jej ściśle, o potrzebowałem wsĘpić do Wronek w Poznńskiem i stamĘd do Królewca, gdzle zapozna,wszy się z Bohlenem, ko-rzystałem z'grzecnościjego oddawałem nauce języka sanskryckiego. Udało mnie sięzostawać tamptzez ośm miesięcy, aż wreszcie Prusacy dowiedziawszy się o moim, niedo-zwolonym pobycie, kazali jak najspieszniej wyjechaó 9. Najprawdopodobniej to podczas pobytu w Królewcu Borkowski pozmł poe-zję Bhartrihariego, zarówno w oryginale sanskryckim, jak i w przekładach. Na samym wstępie swoich Setek... Borkowski pisze:Do najprzedniejszych utworów umnictwalo staroĄńnych Indianll la|eżąńezaprzecnię|2 zdanial3 Bhartriharis'a nazviłaare Setkami (satakani'a). Muzeum East India Housels posiadaje w kilku odpisach, jakimi je obdarzył nieskolczęnie zasfużony Colebrooke'6. [...] Bohlen w czasie swojego dwuletniego pobytu w Londynie miał je pod ręką, porównał i ocenił w przedmowie do całkowitego i rozbiorowego wydania zdń Bharaiharis'a (Berlin 1833'7) jednego dotychczas, gdyż Loiseleur-Deslongchampsl8 w Yadjnadatta Badha (1829) Ęlko poczytnych. Wydawał również edycje sanskryckich tekstów dzieł poetyckich, wraz z tłumaczellliami na jęTyk łacński: Bhartriharis sententiae et carmen quod chauń nomine circamfertur eroticum,ad codicum mstt. fidem edidit latine veńit et commentariis instruxit Petrus a Bohlen (Lipsk 1833 i drugie wyd. Hambwg l835), W tomie łm zawarŁt:/rlże opatrzony komentarzem tekst sanskrycki wraz przekładem na język łacński pieśni o miłości roĘcznej (Caurapancasika), których autorstwo przypisywał pewnemu Ćavń. Ritusanhdra, id est Tempe Tatum Cyclus to drugie takie opracowłnie, wydane w Lipsku w 1840 roku. Mniejsze objętościowo prace to lp. Vełgleichung des Litauischen mit dem Sanskril [Porównanie litewskiego z sanskrytem] (l830) oraz traktat Uber den (Jrsprung der Zendsprache [O pochodzeńu języka Zend] (1 83 1 r.).9 Autobiografia Leszka hr Dunina Borkowskiego, odbitka z ,,Dziennika Polskiego , DrukamiaKarola Budweiserą Lwów 1897, s, 9. 10 Umnictwo - sztuką mistrzowstwo, dokonanie artystyczne.l1 Indian - tu; mieszkańców Indii. |2 Niezaprzecni e - ńezaprzeczeńe. |3 Zdalia-bl sentencje, mak§ymy. la Satakani dosł. setki, od. skt. śatakńni l. mn. od śatalra - setka.'5 Nieisbriejąca już obecnie siedziba Kompanii Wschodnioindyjskiej (East India Company) przy Leadenhall Sheet w Londynie. 16 Henry Thomas Colebrooke (1765-|837), angielski orientalista, jeden z pierwszych wielkich sanskrytologów europejskich. W 1782 roku wsĘpił do brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej @ast India Company). Dzięki szybkiemu awansowi udał się do Bengalu, gdzie studiował rolnictwo zvłiązane z regionem Bengalu, ponadto sansĘrt i indyjskie prawo. Prawnik, sędzia w Mirzapurze,który około 1794 roku zaczął publikować prace na temat religii, poezji i nauki indt'skiej w,Asia- tic Researches , czasopiśmie Towarzystwa Azjatyckiego z siedzibą w Kalkucie (Asiatic Society of Calcutta). Colebrookejestautoremobszernychdziełzhinduskiegoprawawydanychw l798i l8l0 roku i podręcznika z sanskryckiej gramaĘkjz 1805 roku, opartej się na rdzennie indlskich ftaktatach językomawczych. |7 Bhartrihańs sententiae et cąrmen quod chauń nomine circumfeńur eroticum, ńcodicum mstt. fidem edidit latine veńit et commentariis instruxit Pehus a Bohlen, Berolini 1833. l8 Auguste Loiseleur-Deslongchamps, francuski orientalista, zawarł kilka strof sanskryckich autorstwa Bhartrihariego w redagowanej przez siebie książce pt. Yadjnadatta Badha ou la moń  Leszek Dunin Borkowski- galicyjski badacz literatury sanskryckiej z XlX wieku lvyjątki ogłosił; wydania zń Carey'alg tak to przy gramatyce, jak tamto przy Hitopadesi mają byó bardzo niepoprawne [. ..]20. Ętuł rozprawy Setką Bhartriharis'amoże być dla współczesnego czytelnika mylący, gdyż można go odczylać jako doĘczący jednej tylko setki poematówsanskryckiego autora. Z f:eści rozpraw jednak wynika, że jest to studium poe- zji zawartej w Trzech setkąch (skt. śatakatrayam), co Borkowski jasno }vykła-da w swojej pracy: ,,fz]dani*l Bhartriharisa dzielą się na tr:zy części Śringara-, Niti- i Wairagja-śataka, to jest setko o miłostkach, o obyczajno ści, czyli obowiąz- kach i o bogobojności 22. Występujące w §rtule słowo setka na|eĘ więc odczytać jako mianownik liczby mnogiej od setka (starszej forrny sro). Natomiast doda-na do imienia Bhartrihariego końcówka,,s wlmika najprawdopodobniej ztego, ze Borkowski czytał przekJad niemiecki setek, w którym imiona własne wzięte z sansloytu, jak np. Kama - imię boga miłości, Wiśwamitra nazwisko wieszcza, Śwa - imię boga ię., zapisywane byĘ w postaci: Kamas, Vishvamihas, Sivas23. Borkowski, jak się zdaje, przeńósł tę konwencję do polszczymy. Azatem Setka Bhartiriharis 'a, w uwspółcześnionej postaci, to Setki Bhartńhariego.W dalszej części Borkowski przedstawia historię przekładów poematów gno- miczrych Bhartrihariego w Europie, od pierwszego, będącego fuptrcjąna język holenderski (167l r.), po przekłady jemu wspołcze§ne: Co do przekładów najpierwszym podobno jaki ukazał się w Europie, był Abrahama Roge- ra2a holenderskiego misjonarza uskuteczniony w pierwszej połowie siedemnastego wieku,w czasie jego dziesięcioletriego pobytu w Palikatta (163H0) za szczególńej§zą pomocą brńmana Padmanabhi2s. Jest to opisanie raczej nńtłomaczeńe, niezupehre j ednakże, gdyż d'Yadjnadatta, ćpisode du Ramayana. Publić en sanscńt d'apres le texte donnć par M. Chćzy. Avec un ćpisode du Raghouvansa sur le mćme sujet, et unchoix de sentences de Bharńhań, Paris 1829. '9 William Carey (1761-1834). W l79}rokuzałoĘłAngielskie Towarzystwo Misyjne Baptystów(English Baptist Missionary Society), misjonarz, który całe życie spędził w Indiach. ZasĘlĄprzede wszystkimjako autor gramaĘk i słownikówjęzyka bengalskiego orazprzekładów ztego języka,nazfwany ,,ojcem prory bengalskiej . W roku l80l mianowany nauczycielemjęzyków: bengali, sansĘńu oraz marathi w Foń William College. 20 L.DuninBorkowski,SetkaBhartrihańs'a,Poańl845.,s. 1,Wewszystkichclatachzprac Borkowskiego znodemizowano pisownię zgorlnie zpropozycjami zawartymi w: I. Klemensiewicz- -Bajerowa, Modernizacja pisowni w telrstach z pierwszej poł. XXw.,,famiętnik Literacki 1955, t. 43/3, s. 144-158.2' Tu: maksymy, sentencje. 2' L. Dunin Borkowski, Setlra...,s.5. 23 Die Spńche des Bhartrihańs. Aus dem Sanscńt metrisch ilbertragen von P. von Bohlen, Pro- fessor der orientalischen Sprachen von Kónigsbery, Hamburg l 835. 2a Abraham Roger a. Rogerius (m. l@9\ holenderski misjonarz protestancki, który przebywałw Palikat @alicatta, Pulicat, Pulikat), wa:źnym, od XVII w., holenderskim ośrodku handlow)rm na północ od Ćennaj (dawniej Madras). Autor cennego w tamĘch czasach opisu praktyk religijnychhinduiznu na obszarach, na których zamieszkiwał w Indiach. Opis ten ukazał się w 165l roku pod SlńemDe open-deure tot hetverbolgen heydendom [Otwarte drzwi do ulrytego pogńskiego kaju]. Twórca pierwszego przekładu na język holenderski dwóch z tzech setek Bhartrihńego - Niti (Iftti) otaz Wairagia (Yairagn),który stworzył przy udziale bramina Padmanabhy. Setki te zostaĘ włączone do A. Rogerius , De open-deure tot het verborgen heydendom, Leyden l 65 l . 25 Padmanabha a. Padmandbhą bramin, który z powodu problemów w swoim środowisku miał sięschronić u holenderskiego gubernatora Palikafu, aby potem zostać nauczycielem Rogera. Wmiankuje 221
Search
Similar documents
View more...
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks