Short Stories

Piotr Tomaszewski

Description
Piotr Tomaszewski
Categories
Published
of 45
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Related Documents
Share
Transcript
  Piotr Tomaszewski Uniwersytet Warszawski Katarzyna Kotowska Uniwersytet Warszawski Piotr Krzysztofiak  SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny Paradygmaty tożsamości u g/Głuchych: przegląd wybranych koncepcji 1 1. Wprowadzenie  W ciągu ostatnich lat prowadzonych jest coraz więcej badań naukowych na temat tożsamości społecznej i kulturowej, szcze-gólnie w odniesieniu do tych, którzy są g/Głusi 2 . Równolegle bada się również kulturowy aspekt tożsamości niepełnospraw-nych, wśród których znajduje się wiele osób tworzących wspól-notę opartą na solidarności pojęć kulturowych (Darling, 2013). 1  Niniejsza praca była subsydiowana z funduszy na Badania Statutowe  Wydziału Psychologii UW (BST 177746/2016, BST 181437/2017). 2  Słowo  głusi   pisane małą literą odnosi się do wszystkich głuchych i sła-bosłyszących niezależnie od stopnia uszkodzenia słuchu, zaś Głusi wielką literą to określenie używane w stosunku do grupy społecznej posługującej się językiem migowym, dzielącej podobne doświadczenia, przekonania oraz przymioty kulturowe.  Piotr Tomaszewski, Katarzyna Kotowska, Piotr Krzyszt ofiak  112  Wiąże się to z trendem, iż zwiększa się liczba grup kulturowych i etnicznych, które nakłaniają nas do myślenia o tożsamości gru-powej. Stąd rodzi się coraz większa świadomość różnych kultur międzynarodowych bądź wewnątrz kraju (Brueggemann, 2014).Kształtowanie się tożsamości jest procesem złożonym i wie-loaspektowym, związanym z pokonywaniem rozmaitych konflik-tów. Jest swoistym kompromisem pomiędzy chęcią samorealizacji a normami i regułami, które narzuca społeczeństwo. Bywa proce-sem jeszcze bardziej złożonym i trudnym, gdy należy zmierzyć się z dodatkowymi trudnościami, czego często doświadczają ludzie należący do grup społecznych, będących – pod jakimiś względa-mi – mniejszościami. Z takim właśnie problemem muszą zmie-rzyć się g/Głusi, kiedy wielu ich społeczeństwom odmawia się przyznania statusu mniejszości kulturowo-językowej i nie uznaje się języka migowego za równorzędny z językiem większości (por. Reagan, 2001, 2010). W przypadku młodych ludzi o nieukształ-towanej jeszcze w pełni tożsamości może utrudniać to odpowie-dzenie na najważniejsze na tym etapie życia pytania: kim jestem, gdzie jest moje miejsce w społeczeństwie. Jako przykład niech posłuży poniższa wypowiedź Leigh (2009: VII), autorki pracy  A Lens on Deaf Identities   poświęconej problematyce rozwoju toż-samości u g/Głuchych: Kilka lat temu jedna głucha, wychowana oralnie kobieta powiedziała mi, że ja nie jestem głucha. Twierdziła, że to ona jest głucha, a ja nie. Nie uczęszczała do żadnej szko-ły dla głuchych, wypierała się powiązań ze społecznością głuchych i nigdy nie korzystała z aparatu słuchowego.  Twierdziła jednak, że ponieważ ja mogę korzystać z apa-ratu słuchowego, to, pomimo że muszę polegać na czytaniu z ust, nie jestem głucha. Zaprotestowałam! Jestem głucha do głębi mojego jestestwa, ale w jej oczach nie pasowałam do jej sposobu pojmowania określenia  głuchy  . Powyższa obserwacja odzwierciedla fakt zróżnicowania społeczno-kulturowego oraz związanych z nim przemian tożsa-  Paradygmaty to żsamości u g/Głuchych: przegląd wybranych koncepcji113 mościowych w społeczności g/Głuchych: można być osobą głuchą z racji utraty słuchu, ale nie być Głuchym w kontekście kulturo- wym. Ten brak identyfikacji niektórych osób głuchych ze świa-tem Głuchych wynika w dużej mierze z postawy i poglądów sły-szącej większości. Wiele osób słyszących może mieć sceptyczne nastawienie wobec Głuchych, które manifestuje się np. oporem przed uznaniem tej społeczności za mniejszość kulturowo- -językową (Lane, Hoffmeister, Bahan, 1996; Ladd, 2008). Jako główny model głuchoty przyjmuje się podejście medyczne, któ-rego celem jest rehabilitacja osób głuchych i próby „wcielenia” ich do środowiska osób słyszących. Dalszą konsekwencją takie-go podejścia jest odmawianie pełnoprawnego statusu językowi migowemu. A to język przecież jest głównym wyznacznikiem odrębności kulturowej. Jest też – obok płci, orientacji seksualnej, narodowości, etniczności czy klasy społecznej – najważniejszym źródłem tożsamości (Kannapell, 1993; Holcomb, 2013). Jako że kwestia rozwoju tożsamości u g/Głuchych jest zło-żonym zagadnieniem i można rozpatrywać je z różnych per-spektyw, niniejsze opracowanie składa się z dwóch części: pierw-sza koncentruje się na teoretycznych podstawach dotyczących samej tożsamości i elementach, które mogą mieć wpływ na jej ukształtowanie, druga prezentuje opis wymiarów tożsamości z uwzględnieniem podziału na różne podejścia do tożsamości i do badania tego konstruktu. 2. P ojęcie tożsamości społecznej i kulturowej  Tożsamość jest jednym z podstawowych konstruktów, po- jawiających się w psychologii oraz naukach społecznych. Kla-syczny opis tożsamości identyfikuje ją z „reprezentacją Ja” jed-nostki (McIlory, Storbeck, 2011), często zinternalizowaną przez rodzinę czy najbliższe otoczenie. Jest ona po części wynikiem społecznego procesu, odnoszącym się do przeszłych i bieżących doświadczeń danej osoby. Jednym słowem – konstruktem pod-  Piotr Tomaszewski, Katarzyna Kotowska, Piotr Krzyszt ofiak  114 legającym ciągłym zmianom pod wpływem oddziaływań relacji z innymi oraz wyborów jednostki (Tatum, 2003). Tożsamość definiuje się wręcz jako pewien rodzaj „samookreślenia wywo-dzącego się z bliskich relacji interpersonalnych” oraz atrybutów indywidualnych i specyficznych cech danej osoby (zob. Man-stead, Hewstone, 2001: 657). Takie indywidualne porównanie   siebie z innymi prowadzi do wyodrębnienia się tożsamości oso-bistej jako „subsystemu samowiedzy, na który składają się cechy spostrzegane przez podmiot jako dla własnej osoby najbardziej charakterystyczne i zarazem najbardziej specyficzne, to jest naj- wyraźniej odróżniające własną osobę od innych ludzi” (Jary-mowicz, 2000; za: Wojciszke, 2009: 140). Poza tym, że pojęcie tożsamości w psychologii rozpatrywać można w kontekście sto-sunku do siebie samego ( self identity  ), jest ono również rozpa-trywane w kontekście stosunku danej jednostki do innych osób, a zarazem otaczających ją kultury i tradycji. Mowa tu o tzw. toż-samości społecznej. Tożsamość społeczna odnosi się do definiowania samego siebie w kontekście przynależności do konkretnych grup. Jest częścią pojęcia Ja, jednak stosunkowo odrębną od tożsamości osobistej. Powiązana jest z zachowaniami grupowymi o właści- wościach takich, jak: atrakcyjność grupy własnej, faworyzowanie swoich, różnicowanie międzygrupowe czy etnocentryzm. Budo- wanie własnej tożsamości społecznej to nie tylko odnalezienie swojego miejsca w różnych grupach społecznych, ale przede  wszystkim nadanie temu znaczenia i wzbogacenie koncepcji  własnej osoby na podstawie wiedzy o danej grupie społecznej (Markowska, 1990: 122). Jedną z odmian tożsamości społecznej jest tożsamość kul-turowa. Charakterystyczne dla tego rodzaju tożsamości jest  względnie trwałe identyfikowanie się nie tylko z innymi człon-kami danej grupy społecznej, ale przede wszystkim z określo-nym układem kulturowym, a zwłaszcza zespołem idei, poglądów i przekonań dzielonych przez członków danej grupy. Ponadto  Paradygmaty tożsamości u g/Głuchych: przegląd wybranych koncepcji115 układ taki mogą tworzyć też typowe dla danej kultury zwyczaje i zachowania, wierzenia, reprezentowany przez nią system ak-sjologiczny i normatywny, a także wszelkiego rodzaju artefakty danej kultury, takie jak utwory, historie, anegdoty, humor, po- wiedzenia czy żarty (Monaghan, Senghas, 2002). Warto zauwa-żyć, iż człowiek na przestrzeni życia zazwyczaj przynależy lub znajduje się pod wpływem więcej niż jednej grupy społecznej, systemu kultury. Tożsamość społeczna bądź kulturowa w takim  wypadku stanowi więc pochodną nakładania się różnych wpły- wów, którym jednostka podlega. W tym wypadku istotny wydaje się stopień podobieństwa tychże wpływów. Jeżeli są one ze sobą zbieżne, elementy danych kultur nakładają się na siebie, wtedy  wzajemnie się wzmacniają, a identyfikacja danej osoby z każdą z kultur jest pełniejsza. Jeżeli natomiast elementy kultur wza- jemnie się wykluczają, mamy do czynienia z dysonansem kul-turowym, w wyniku którego u danej osoby może wytworzyć się niespójna tożsamość. Na pojawienie się tego rodzaju tożsamości narażone są osoby głuche lub niedosłyszące, które urodziły się i wychowały w środowiskach słyszących. Ryzyko to szczególnie  wzrasta w momencie zetknięcia się z kulturą Głuchych, kiedy to, bardzo często, pod wpływem poznania nowej kultury, nowego  języka osoby te przedefiniowują swoją tożsamość i dotychczaso- wą identyfikację kulturową. 3. Uwarunkowania proc esu kształtowania się tożsamości u g/Głuchych Omawiając zagadnienia, które mogą mieć wpływ na roz- wój i kształtowanie się tożsamości g/Głuchych, nie sposób nie przyjrzeć się w pierwszej kolejności bliżej samej teorii tożsamo-ści społecznej   stworzonej przez Tajfela (1981), która opisuje, jak związki pomiędzy jednostką a przynależnością do danej grupy  wpływają na jej tożsamość. Teoria zakłada, iż (1) istotnym źró-dłem pozytywnej samooceny jest dla ludzi członkostwo w ce-
Search
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks