Letters

Tygodnik Powszechny (1945-1953) and criticism of fiction

Description
Tygodnik Powszechny (1945-1953) and criticism of fiction
Categories
Published
of 20
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Transcript
  T. XVI (2013) Z. 2 (32)ISSN 1509-1074 ROCZNIK HISTORII PRASY POLSKIEJ DOI: 10.2478/yhpp-2013-0024 Tygodnik Powszechny  (1945–1953) and criticism of fi ction Katedra Bibliotekoznawstwa i Informacji  NaukowejUniwersytet Ł ódzkiul. Jana Matejki 34aPL 90-237 Ł ód ź e-mail: evlin@toya.net.pl KEY WORDS: Polish press after World War II, Catholic press in Poland, Tygodnik Powszechny (1945–1953) criticism of post-war fi ction, the Catholic novelABSTRACTThis article examines the approaches to fi ction in the pages of the Catholic weekly  Tygodnik  Powszechny  between 1945 and 1953. Aimed at the Polish intelligentsia, it was concerned with broad social and cultural issues. Founded in Cracow in the last days of World War II, it became one of the most important centres of Catholic life in Poland ruled by the communists. Apart from reviewing the Polish and foreign fi ction, the writers of Tygodnik Powszechny  debated at length the character of post-war literature and the problem of the Catholic novel. „Tygodnik Powszechny” (1945–1953). W kr ę gu zagadnie ń  prozy literackiej Evelina KRISTANOVA S Ł OWA KLUCZOWE: Prasa polska po II wojnie ś wiatowej, prasa katolicka w Polsce, literatura na ł amach „Tygodnika Powszechnego” (1945–1953), powie ść  katolicka ABSTRAKT Autorka przedstawi ł a opracowanie dotycz ą ce zagadnie ń  literackich na ł amach „Tygodnika Powszechnego” w latach 1945–1953. Krakowski tygodnik spo ł eczno-kulturalny za ł o ż ony jeszcze w czasie trwania dzia ł a ń  wojennych, przeznaczony dla inteligencji, skupi ł  wokó ł  siebie jedno z najwa ż niejszych ś rodowisk katolickich. Na jego ł amach obszernie omawiano m.in. kwestie oblicza powojennej literatury, sprawy katolickiej powie ś ci, recenzowano dzie ł a prozaików polskich i zagranicznych.  82 ROCZNIK HISTORII PRASY POLSKIEJARTYKU Ł Y I ROZPRAWY Streszczenie Katolickie czasopisma spo ł eczno-kulturalne   i literackie w pierwszych latach po wojnie odegra ł y znacz ą c ą  rol ę  w kszta ł towaniu opinii inteligencji wierz ą cej. Jednym z trzech najwa ż niejszych ś rodowisk w latach 1945–1953 obok „Tygodnika Warszawskiego”, „Dzi ś  i Jutro” by ł  krakowski „Tygodnik Powszechny”. W pierwszym okresie wydawniczym charakteryzowa ł  si ę  wysokim poziomem, a na jego ł amach podejmowano kwestie literatury, kultury, sztuki, architektury oraz zagadnienia spo ł eczne. Wyra ż ali w nim swoje opinie znani publicy ś ci: Antoni Go ł ubiew, Stefan Kisielewski, Pawe ł  Jasienica, Zygmunt Kubiak, Hanna Malewska, Zo fi a Starowieyska-Morstinowa i Jerzy Zawieyski. Decyduj ą ca rol ę  w kszta ł towaniu pisma w pocz ą tkowym okresie odegra ł  jego za ł o ż yciel ks. Jan Piwo-warczyk.Przedstawiony w artykule prasowy materia ł  badawczy dotyczy wybranych zagadnie ń  literackich. Zamiesz-czono w nim zagadnienia ogólnoliterackie i krytycznoliterackie na temat za ł o ż e ń  powojennej twórczo ś ci pisar-skiej. Do ść  istotne miejsce zaj ęł a w zawarto ś ci periodyku dyskusja o literaturze katolickiej (g ł ównie zachodnich  przedstawicieli) i jej zadaniach, podczas której ś ciera ł y si ę  dwa ś wiatopogl ą dy — chrze ś cija ń ski i marksistowski. Publicy ś ci w wybranym okresie zaprezentowali równie ż  liczne recenzje powie ś ci katolickich, historycznych, oby-czajowych, podró ż niczych i in. Ich charakter na ś wietlono na podstawie wybranych przyk  ł adów. W opracowaniu starano si ę  wykaza ć , ż e pismo by ł o nie tylko bogatym ź ród ł em tre ś ci kulturowych, ale tak  ż e kszta ł towa ł o postawy, kreowa ł o gusta, inicjowa ł o polemiki literackie i krytykowa ł o broni ą c warto ś ci chrze ś cija ń skich.  83 TOM XVI (2013), ZESZYT 2 (32) Evelina Kristanova „TYGODNIK POWSZECHNY” (1945–1953). W KR  Ę GU ZAGADNIE  Ń ... „Tygodnik Powszechny” za ł o ż ony zosta ł  z pocz ą tkiem 1945 r., jeszcze podczas trwania dzia ł a ń  zbrojnych. W historii istniej ą cego do dzi ś  pisma mo ż na wyró ż ni ć  kilka okresów wydawniczych. W artykule wzi ę to pod uwag ę  jedynie pierwszy z nich, zamykaj ą cy si ę  w latach 1945–1953. Pocz ą tkowy numer periodyku z podtytu ł em „Katolickie pismo spo ł eczno-kulturalne” ukaza ł  si ę  24 marca 1945 r. w Krakowie, ostatni w wybranym okresie 8 lutego 1953 r. Bezpo ś redni ą  przyczyn ą  przerwania  pracy redakcji by ł a jej odmowa zamieszczenia w druku nekrologu Józefa Stalina. Wokó ł  zespo ł u redakcyjnego, który tworzyli pocz ą tkowo ks. Jan Piwowar-czyk (pierwszy redaktor naczelny), Jerzy Turowicz (kolejny d ł ugoletni redaktor naczelny), Konstanty Turowski oraz Maria Czapska 1  zgromadzi ł o si ę  okre ś lone ś ro-dowisko polskich literatów, krytyków, intelektualistów, naukowców i wyk  ł adowców uniwersyteckich. Sta ł ymi wspó ł  pracownikami w tym czasie byli: Antoni Go ł ubiew, Stefan Kisielewski, Pawe ł  Jasienica (do aresztowania w 1948 r.), Zygmunt Kubiak, Hanna Malewska, Maria Morstin-Górska, Zo fi a Starowieyska-Morstinowa, Jacek Wo ź niakowski, Leopold Tyrmand, Jerzy Zawieyski. „Tygodnik Powszechny” nale ż y do grona tytu ł ów prasowych ch ę tnie opraco-wywanych, o czym ś wiadcz ą  liczne publikacje na jego temat, wykraczaj ą ce poza  przyj ę t ą  w opracowaniu chronologi ę . Do nich zaliczaj ą  si ę  druki zwarte i artyku ł y 2 . 1  M. Strzelecka,  Powstanie „Tygodnika Powszechnego” i jego rola w powojennej prasie katolickiej (1945–1953) ,   [w:] W kr  ę  gu prasy (przesz  ł  o  ść  — tera  ź niejszo  ść  — przysz  ł  o  ść  ) , pod red. G.Gzelli i J. Gzelli, Toru ń  2001, t. 2, s. 113. 2  M.in. R. Graczyk, Cena przetrwania? SB a „Tygodnik Powszechny” , Warszawa 2011; J. Hen-nelowa, R. Graczyk, bo jestem z Wilna… , Kraków 2001; M. Jagie łł o,  Próba rozmowy. Szkice o katolicyzmie odrodzeniowym i „Tygodniku Powszechnym” 1945–1953 , t. 1:  Rodowód  , t. 2: „Tygo-dnik Powszechny” i komunizm 1945–1953 , Warszawa 2001; J.R. Nowak, Ob ł  udnik powszechny , War-szawa 2002; M. Strzelecka, Trudne kompromisy. Ś  rodowisko „Tygodnika Powszechnego” wobec reform systemu o  ś wiaty i wychowania w latach 1945–1989 , Toru ń  2009; J. Ż akowski,  Pó ł   wieku  pod w ł  os czyli  ż  ycie codzienne „Tygodnika Powszechnego” w czasach heroicznych , Kraków 1999; A. Dawidowicz,  Pogl  ą dy ideowo-polityczne  ś rodowiska katolików  ś wieckich na ł  amach „Tygo-dnika Powszechnego” (1945–1953) , [w:] Oblicze polityczne regionów Polski. Elity i spo ł  ecze ń  stwo ,  pod red. M. Dajnowicz, Bia ł ystok 2008, s. 75–88; W.M. Kolasa, „Tygodnik Powszechny” w nowej rzeczywisto  ś ci (1989–1999) , [w:]  Kraków–Lwów. Ksi ąż ki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku , t. 5  pod red. J. Jarowieckiego, Kraków 2001; M. Rogo ż , „ Tygodnik Powszechny” w 1949 roku w  ś wietle wtórnych   ocen cenzorów G ł  ównego Urz  ę du Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk  , „Rocznik Bibliolo-giczno-Prasoznawczy” 2011, z. 3/14, s. 105–119.  84 ROCZNIK HISTORII PRASY POLSKIEJARTYKU Ł Y I ROZPRAWY W zawarto ś ci krakowskiego organu prasowego znalaz ł  si ę  szeroki wachlarz tematyczny. Obok problematyki spo ł ecznej, kulturalnej (muzyka, sztuka, teatr, architektura), religijnej, historycznej, wychowawczej, krajoznawczej wa ż ne miejsce zaj ęł y zagadnienia literackie. Omawiano ogóln ą  sytuacj ę  literatury polskiej i obcej, ze szczególnym uwzgl ę dnieniem twórczo ś ci katolickiej. Drukowano ciekawe pole-miki literackie w specjalnie do tego przeznaczonym dziale oraz liczne recenzje  powie ś ci. Nie zabrak  ł o ocen opowiada ń  i tomików poezji. Zapoznawano ponadto czytelników z twórczo ś ci ą  poszczególnych pisarzy, dramaturgów oraz poetów. Prze- prowadzano wywiady z niektórymi osobisto ś ciami ś wiata literackiego, nie zapomi-naj ą c tak  ż e o przedstawieniu sylwetek krytyków i teoretyków literatury. Na ł amach  pisma obecne by ł y równie ż  powie ś ci w odcinkach i nowele. Problematyk  ę  literack  ą   poruszali m.in. Wac ł aw Borowy, Konrad Górski, Stefan Kisielewski, Juliusz Klei-ner, Gustaw Morcinek, Maria Morstin-Górska, Stanis ł aw Pigo ń , Zo fi a Starowiey-ska-Morstinowa, Maria Winowska i Czes ł aw Zgorzelski. Ze wzgl ę du na bardzo  bogaty materia ł  prasowy w artykule omówiono tylko niektóre zagadnienia. Zagadnienia ogólnoliterackie i krytycznoliterackie Bezpo ś rednio po ustaniu wojny rozgorza ł a dyskusja na temat kszta ł tu nowej,  powojennej prozy polskiej. Postulat zrewidowania has ł a autentyzmu i realizmu we fragmentach powie ś ciowych na ł amach pism, nowelach i opowiadaniach o tema-tyce wojennej wysun ął  Stefan Kisielewski. Wychodz ą c od ogólnych zada ń  litera-tury (dostarczenie odbiorcy po ż ywki estetycznej i wychowanie go) proponowa ł  w lekturze raczej tematyk  ę , która przenios ł aby czytelnika do „innego ś wiata” ni ż  okres okupacji, daj ą c odpr  ęż enie i odpoczynek. Uzasadnia ł  jednocze ś nie: „Realizm tych opisów m ę czy [czytelnika — E.K.], napatrzy ł  si ę  na te rzeczy przez wiele lat  — literatura tego rodzaju staje si ę  dla ń  tylko kopi ą   ż ycia, reporta ż em, fotogra fi ą   — a po có ż  prze ż ywa ć  dwa razy to samo” 3 . Z odmiennego punktu widzenia wysz ł a Zo fi a Starowieyska-Morstinowa nie zgadzaj ą c si ę  z Kisielewskim, ż e nale ż y pisa-rzom odradza ć  podejmowanie tematyki wojennej. Znana publicystka konkludowa ł a: Po 5 latach zakneblowania ust jest rzecz ą  niemo ż liw ą , aby ludzie nie pisali o tym, co w ci ą gu tych pi ę ciu lat prze ż yli. Jest niemo ż liwe, aby te wstrz ą saj ą ce prze ż ycia nie wysun ęł y si ę  na pierwszy plan „literackiego tworzywa”. […] Musimy, mamy prawo i obowi ą zek, rozejrze ć  si ę  po tych latach mroku, zrozumie ć  je, uporz ą dkowa ć , uchwyci ć   3  S. Kisielewski, Tematy wojenne , „Tygodnik Powszechny” [dalej — TP] 1945, nr 9, s. 3.  85 TOM XVI (2013), ZESZYT 2 (32) Evelina Kristanova „TYGODNIK POWSZECHNY” (1945–1953). W KR  Ę GU ZAGADNIE  Ń ... ich sens. Teoretycy literatury twierdz ą , ż e ukazuj ą ce si ę  opowiadania nie czyni ą  tego, ż e nie schodz ą  w g łą  b zjawisk. By ć  mo ż e. Ale to nie jest wina tematu, ale pisarzy” 4 . Swoj ą  opini ę  o bohaterze w minionych epokach literackich Starowieyska-Mor-stinowa rozwin ęł a w kolejnym artykule, gdzie na przyk  ł adach powie ś ci polskich i zagranicznych ukaza ł a sposób przedstawienia cz ł owieka (w ś rodowisku spo ł ecz-nym, czy w g łę  bi jego pod ś wiadomo ś ci). Zwróci ł a jednocze ś nie uwag ę , ż e w okre-sie dwudziestolecia nie stworzono idea ł u bohatera, a w literaturze powojennej w łą czono do niej temat „szarego cz ł owieka”, ubolewaj ą c równocze ś nie, ż e „brak zainteresowania naszej literatury religi ą , brak zainteresowania Bogiem, sprawia ż e nie spotykamy w niej pe ł nego, indywidualnego cz ł owieka” 5 . Podobnie Juliusz Kleiner domaga ł  si ę  w ówczesnej literaturze „zrozumienia i uznania cz ł owieka-jed-nostki”, jak te ż  „pi ę tna personalistycznego” w twórczo ś ci 6 . Ten sam historyk lite-ratury w innej wypowiedzi podkre ś li ł  rol ę  metody pisarskiej w realizmie i zaj ę cie „ ś wiadomego stanowiska” w odzwierciedleniu przez prozaika struktur spo ł ecznych  jego czasów. Motywowa ł  to nast ę  puj ą co: „Niechaj pisarz b ę dzie pe ł nym cz ł owie-kiem, zro ś ni ę tym z rzeczywisto ś ci ą  spo ł eczn ą  i narodow ą , ale nie poch ł oni ę tym  przez jej chwilowe naciski. I niechaj czuje si ę  za swoje s ł owo intelektualnie, etycz-nie i artystycznie odpowiedzialny” 7 . Ogólne rozwa ż ania o nowej literaturze przepro-wadzi ł  natomiast Jerzy Radkowski m.in. wzmiankuj ą c o sztuce spo ł ecznej i pragn ą c literatury bardziej pog łę  bionej intelektualnie i duchowo 8 . W dyskusji na temat realizmu w literaturze wzi ę li udzia ł  na ł amach krakow-skiego periodyku Stefan Kisielewski, Jan Dobraczy ń ski i Maria Morstin-Górska. Ka ż dy z publicystów omówi ł  zagadnienie inaczej. Pierwszy z nich t ł umaczy ł : Cz ł owiek w sztuce nie powinien by ć  niewolnikiem ś wiata zewn ę trznego — powinien  by ć  jego panem. Na ś ladowanie ś wiata (realizm) to postawa bierna, tworzenie nowego ś wiata (formalizm) — to postawa czynna. […] Nowe, twórcze systemy, zbudowane z zaczerpni ę tych ze ś wiata zewn ę trznego elementów, zbudowane wed ł ug nie ś miertel-nych zasad harmonii i równowagi estetycznej — oto jak wyobra ż a sobie formalizm dzie ł o literackie 9 , a „ciekawych” zagadnienia czytelników odes ł a ł  do teorii „czystej formy” Witka-cego. Jan Dobraczy ń ski domagaj ą c si ę , zgodnie z zadaniem sztuki w „malowaniu rzeczywisto ś ci ludzkiej”, pe ł nego realizmu stwierdzi ł  natomiast: 4  Z. Starowieyska-Morstinowa, Temat czy pisarz? , TP 1945, nr 14, s. 2. 5  Ta ż , Szukam cz  ł  owieka , TP 1945, nr 16, s. 3. 6  J. Kleiner,  Zagubili  ś my cz  ł  owieka , TP 1945, nr 19, s. 1. 7  Ten ż e,  Z rozwa  ż a ń  nad drogami literatury wspó ł  czesnej , TP 1945, nr 35, s. 3. 8  J. Radkowski,  Rzecz o nowej literaturze , TP 1945, nr 11, s. 2. 9  S. Kisielewski,  Jeszcze o realizmie i formalizmie , TP 1945, nr 17, s. 5.
Search
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x