Memoirs

Bespreking van 'Lezen in de Lage Landen'. In: De Gulden Passer 2 (2018), p.355-356.

Description
Bespreking van 'Lezen in de Lage Landen'. In: De Gulden Passer 2 (2018), p.355-356.
Categories
Published
of 3
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Related Documents
Share
Transcript
  de gulden passer Uitgave van de Vereniging van Antwerpse BibliofielenJaargang 󰀹󰀶  | 󰀲󰀰󰀱󰀸 · 󰀲  Journal for book history   Recensies 󰀳󰀵󰀴 bool. Met deze keuze laten de samenstellers van Lezen in de Lage Landen , Wim van Anrooij en Paul Hoftijzer, de chronologische lijn los en vestigen ze de aandacht op het boek als metafoor voor het men-selijke leven zelf.Zoals de bovenstaande korte schets van de inhoud van de bundel al doet vermoeden, presen-teert Lezen in de Lage Landen  een grote diversiteit aan onderwerpen waarbij de verschillende tijdvak-ken niet allemaal even goed vertegenwoordigd zijn. De Middeleeuwen en vroeg-moderne tijd komen er behoorlijk bekaaid vanaf terwijl maar liefst elf bij-dragen negentiende-eeuwse onderwerpen behan-delen en vijftien bijdragen gewijd zijn aan twintig-ste-eeuwse onderwerpen. Het geeft de indruk dat het onderzoeksveld duidelijk favoriete tijdvakken heeft. Of dat klopt en of de voorkeur inderdaad uit-gaat naar de negentiende en twintigste eeuw, kan ik als niet-boekwetenschapper, niet goed beoordelen. Voorts is het jammer dat de omvang van de ver-schillende bijdragen uiterst minimaal is (gemiddeld zo’n vijftal pagina’s). Slechts weinig bijdragen slagen erin tegemoet te komen aan de typering ‘studie’ uit de ondertitel en dus een proeve van onderzoek te presenteren, de bevindingen te contextualiseren en interpreteren en enkele uitnodigende conclude-rende opmerkingen te maken. De bijdrage van De Kruif is één van de uitzonderingen. Knap is ook de bijdrage van Sylvia van Zanen, die tegelijkertijd specifiek is (ze analyseert de rol die fysieke boeken spelen in de correspondentie van de zestiende-eeuwse plantkundige Carolus Clusius) als algeme-nere bevindingen bevat (het functioneren van geleerdennetwerken in deze tijd en de essentiële rol die een levendige briefwisseling daarin vervulde). Eenzelfde kwaliteit heeft de bijdrage van Willem  van der Molen die verschillende ‘Indische ABC-boekjes’ (in Latijns schrift) vergelijkt. Deze boekjes  voor kinderen in Nederlands-Indië werden gecre-ëerd vanuit de gedachte ‘dat zij het alfabet het beste konden leren met voorbeelden vanuit hun eigen omgeving’. Door nauwkeurig te kijken welke afbeeldingen met een bepaalde letter worden ver-bonden, analyseert Van der Molen het beoogde publiek (kinderen die het Maleis beheersen c.q. Nederlandstalige kinderen), het gehanteerde per-spectief (Indo-Europees) en de grotere en kleinere afstand tot de inheemse bevolking. Aantrekkelijk aan de bijdrage, naast het verrassende bronmateri-aal, is de samenhang die Van der Molen behandelt tussen tekst en beeld. Het lezen van letters op een pagina is immers maar één (en dan nog een vrij specifieke) manifestatie van de leesactiviteit. Bij al deze bijdragen had ik echter gehoopt dat de auteur meer ruimte zou hebben gehad om haar of zijn bevindingen verder uit te diepen, te verbin-den met verwante onderwerpen of te plaatsen in het bestaande onderzoek. De beperkte omvang van de stukken is temeer een makke omdat de bundel een synthese ontbeert, bijvoorbeeld in de vorm van een ❦ Wim van Anrooij & Paul Hoftijzer (red.),  Lezen in de Lage Landen. Studies over tien eeuwen leescultuur , Hilversum: Uitgeverij Verloren,2017. 304 blz., ill. – 󰁩󰁳󰁢󰁮  978-90-8704-667-5. € 35,00 ‘Lezen. Er is nauwelijks een activiteit die de uitzon-derlijkheid van de menselijke soort beter tot uit-drukking brengt.’ Aldus opent de inleiding van de bundel Lezen in de Lage Landen. Studies over tien eeuwen leescultuur   ( 2017 ). De bundel bevat maar liefst 38  bijdragen van even zoveel Vlaamse en Nederlandse auteurs die tezamen ‘een indruk van de hedendaagse stand van het leesonderzoek in de neerlandistiek en boekwetenschap’ willen bieden. Het is daarmee duidelijk dat lezen hier in de eerste plaats wordt opgevat als het lezen van (literaire) teksten – niet als het lezen van kaarten, het weer of muziek om maar enkele andere vormen van die uitzonderlijke menselijke eigenschap te noemen – en dat de nadruk ligt op papieren tekstdragers, bij  voorkeur het boek. Wat voor indruk geeft Lezen in de Lage Landen  van het leesonderzoek in de neer-landistiek en boekwetenschap? En welke histori-sche ontwikkeling schetst het van tien eeuwen leescultuur in de lage Nederlanden? Lezen in de Lage Landen  kent een chronologi-sche opbouw waarbij de eerste bijdrage (van Erik Kwakkel) stilstaat bij de functie van marge-aante-keningen in enkele twaalfde- en dertiende-eeuwse geleerdenboeken. Vervolgens is er relatief veel aan-dacht voor leesfenomenen uit de zeventiende tot en met de twintigste eeuw – van boekdrukkunst tot leesgezelschappen tot leeslijsten. De laatste bijdra-gen behandelen de invloed van computers op het lezen én het leesonderzoek. Zo staan zowel Adriaan  van der Weel en Steven Claessens stil bij de ingrij-pende veranderingen van het scherm en de digitale weergave van teksten op het leesgedrag. Claessens stelt daarbij de vraag of we, nu teksten vaker door algoritmes dan door mensen worden gelezen, mis-schien de aanvang van een nieuwe, grote leesrevo-lutie mogen constateren: na het intensief   lezen in de Middeleeuwen en het extensief lezen in de acht-tiende eeuw – de terminologie ontleent hij aan Rolf Engelsing – zijn we aanbeland bij het ‘algoritmisch lezen’ van de eenentwintigste eeuw. Hoe dit algo-ritmisch lezen, dat ook wel wordt aangeduid als ‘ text mining’   of, in navolging van Franco Moretti, ‘ dis-tant reading’  , toegepast kan worden in het leeson-derzoek laat José de Kruif zien. In haar bijdrage gaat zij na welk beeld van ‘leeswoede’ of ‘leesverslaving’ gepresenteerd wordt in achttiende-, negentiende- en twintigste-eeuwse kranten. Haar verkenning laat zien hoe leeswoede van een besmettelijke ziekte die moet worden bestreden (vooral bij kinderen en lagere standen) verwordt tot een term die verwijst naar ‘een met veel fanatisme beoefend tijdverdrijf’. De allerlaatste bijdrage (van de hand van Korrie Korevaart) behandelt het boek als funerair sym-  Recensies  󰀳󰀵󰀵 neerlandistiek en boekwetenschap ook inzicht te  verschaffen in tien eeuwen leescultuur) beter in perspectief kunnen plaatsen.Bezien in het licht van het gelegenheidskarakter krijgt het grote aantal bijdragen in Lezen in de Lage   Landen  bovendien een extra betekenis: het toont aan dat een indrukwekkend aantal collega’s bereid waren hun eer te betuigen aan een veelzijdige neer-landicus en boekwetenschapper. Berry Dongel-mans was namelijk niet alleen universitair docent Boekwetenschap. Vanaf 2009 , wanneer de oplei-ding Boekwetenschap in Leiden wordt afgeschaft, was hij studiecoördinator van een aanzienlijk aan-tal opleidingen van de Faculteit Geestesweten-schappen. Daarnaast was hij tussen 2010  en 2017  secretaris van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Een centraal figuur dus in Leidse let-terkundige kringen. Voorts wordt Dongelmans gewaardeerd om zijn vele publicaties op het gebied  van bibliografische en boekhistorische onderwer-pen waarbij hij bijzondere aandacht tentoonspreid-de voor de negentiende-eeuwse kinder- en jeugdli-teratuur. Ik durf niet te beweren dat ik een totaal over-zicht heb van verschenen afscheidsbundels in de neerlandistiek, maar het staat mij bij dat een derge-lijk eerbetoon veelal professoren ten deel valt. Als deze bundel dus ergens in slaagt dan is het nieuws-gierigheid wekken naar het werk van Dongelmans zelf en het type wetenschapper dat hij belichaamt. Is dat uiteindelijk niet het mooiste wat een eerbe-toon kan bewerkstelligen? 󰁭󰁡󰁲󰁩󰁥󰁫󰁥   󰁷󰁩󰁮󰁫󰁬󰁥󰁲 Open Universiteitnawoord waarin verbanden tussen de verschillende bijdragen worden gelegd. Het is uiteindelijk aan de lezer om, op basis van zeer uiteenlopende en enigs-zins willekeurig gekozen detailstudies, die verban-den te leggen. Lezen in de Lage Landen  toont dus in de eerste plaats de veelzijdigheid en rijkdom van het onderzoeksobject en het enthousiasme van de onderzoekers die zich met de studie daarvan bezig-houden. Een goede indruk van wat het leesonder-zoek in het Nederlandse taalgebied op dit moment omvat en waar het in de toekomst naar toe gaat, kan op basis van deze bundel echter niet worden gevormd. Toch, deze beoordeling is misschien niet hele-maal eerlijk. Met betrekking tot de opzet van dit boek vermeldt de inleiding namelijk een niet onbe-langrijk gegeven: de bundel werd samengesteld ter ere van het afscheid van P.B.M. (Berry) Dongel-mans. Dongelmans was vanaf 1979  universitair docent Boekwetenschap aan de Vrije Universiteit en vanaf 1992  verbonden aan de Universiteit Leiden alwaar hij in 2017  afzwaaide. Dit feit verklaart aan de nietsvermoedende lezer niet alleen de selectie maar ook de diversiteit en wisselende toon van de bijdragen die soms te typeren vallen als ‘studies’, maar vaker de aard van een inventarisatie of beschrijving hebben of het karakter van een opstel of meer anekdotisch essay. Het achterwege laten van enige referentie aan het gelegenheidskarakter in de aankondiging van de bundel is ongetwijfeld inge-geven door de voorzichtigheid van de uitgever die mogelijke kopers niet wil afschrikken. Een vermel-ding van dit feit op de achter- of binnenflap had desalniettemin de aangekondigde, hoge ambities (om naast een indruk van het leesonderzoek in de
Search
Similar documents
View more...
Tags
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x